ÇUKUROVA SANAT ATÖLYESİ

Yönetmen Zafer Özgentürk Belgesel Çekimi için Antakya'da...

2011-09-01T20:13:00.003+03:00

İnsanların doğaları birbirine benzer, onları birbirinden ayıran alışkanlıklarıdır. (Konfüçyüs)

Çekimleri henüz start alan "Süveydiye'nin Çiçekleri" adlı belgesel film için Zafer Özgentürk'le görüştük... "Belgeselimizde farklı milliyetten insanların birbiriyle iletişimini irdeleyeceğiz… Kimsenin milliyetinden dilinden ve dininden dolayı aşağılanmadığı bir dünya özlemi ile hareket etmekteyiz. Belgeselimizin kardeşleşmeyi ve dayanışma duygusunu geliştirmesi hedeflerimiz arasındadır… İçerik olarak farklı milliyet ve dine mensup insanların birbiriyle olan iletişimleri ilişkilerini, üretim ilişkilerini, kültürel alış-verişini halklar arası dayanışmayı inceleyecektir… Belgeselimiz halk kültürü içerisindeki“etnosantrizm”i ele alacaktır. Etnosantrizm, kendini yüceltme, kendini önemseme veya kendini merkeze koyma anlamına gelen eğilimdir… Belgeselimizin içeriği daha çok halk kültürü içerisinde kendini gösteren ve bizim gerici bulduğumuz özelliklerdir… Etnosantrik kişi, başka gruptan olanları, kendi grubunun kültürel kabullerinden ve değerlerinden hareketle, dolayısıyla tarafgir bir şekilde yargılar. Bunun altında kendi doğrularının herkes için geçerli olduğu fikri vardır ve bununla tutarlı olarak, bu doğrulara sahip olmayanların ya da uymayanların geri veya aşağı olduğu oldukları sonucuna varır. Biraz daha açarsak iki anlamı vardır: 1- katı, sert otoriteler tarafından tanımlanmış kişilik türü. kendi içinde olduğu grubu üstün görme durumu, bir bakıma ırkçılık. 2- diğer grupların hareketlerinin ve niyetlerinin kişinin kendi öz kültürüne göre anlayıp yorumlarken kültürel farklılıkların anlam ve önemini değerlendirememe sonucunda ortaya çıkan önyargı durumu. Etnosantrizm diğer kültürleri doğru olarak anlamayı ve hatta evrensel teoriler üretmeyi engelleyen bir kişilik biçimi olarak kendini gösteriri… Kültürel bir karmaşanın, toplumsal güvensizliğin harlandırıldığı dünyamızda, Etnosantrizm halkları birbirinden uzaklaştırmanın aracıdır… "

ÇSA AĞUSTOS 2011

Dünyanın Ucundaki Ev Uzun Metraj Film Çalışması

2011-07-12T10:39:00.003+03:00

Çukurova Sanat Atölyesi Sinema Grubu uzun metraj film çekimi için hazırlıklara başladı. Senaryosunu Hakan Tabakan'ın yazdığı Dünyanın Ucundaki Ev, yönetmen Zafer Özgentürk tarafından beyaz perdeye aktarılacak. Baş karakterleri oyuncu Işık Yenersu, oyuncu Seher Devrim Yakut, oyuncu Seçil Dedeyi üzerlenecektir. Film çekimi Antakya'da bir balıkçı kasabasında gerçekleşecek. Bir deniz hikayesi olan Dünyanın Ucundaki Ev 2012'de seyirciyle buluşacak.

ÇSA Temmuz 2011

ÇSA Oluşumu: Çukurova Genç Sinema

2010-11-21T14:36:00.008+02:00

Çukurova Sanat Atölyesi'nin oluşumu Çukurova Genç Sinema ekibi, başarılı sinema çalışmalarını gerçekleştirmeye devam ediyor. Medea'nın Ayak İzleri, Puzzle adlı filmler, Evrim ve Popüler Bilim, Orda Bir Köy Var adlı belgesel çalışmalarının yanı sıra uzun soluklu sinema projeleri gerçekleştiren Çukurova Genç Sinema'nın son çalışması "A silent Film: Demokrasi Engel Tanımaz!" adlı AB projesidir. Berlin ortaklı bu film çalışması işitme engellilerle bir dizi oyunculuk çalışmalarından sonra Adana ve Berlin'de çekilecek uzun metraj filmle sonuçlanacaktır.

Yaşasın Sanat!

Çukurova Genç Sinema Adana, Taş Mekan'da! http://www.gencsin.blogspot.com/

Çanakkale Sürdürülebilir Yaşam Film Festivali Notları

2010-05-30T11:39:00.008+03:00

Kukla Sanat Grubu ve 18 Mart Üniversitesi işbirliği ile Sürdürülebilir Yaşam Film Festivali Çanakkale'de gerçekleşti. Yönetmen ve sinema eğitmeni Zafer Özgentürk'ün workshop için katıldığı festivale ilgi yoğun oldu. Çevre ve doğa konusuna değinen Özgentürk aynı zamanda bu konunun sinema ile olan ilintisinden bahsetti. Aldığımız konuşma notlarından bazıları ise şöyle...

Çevre film festivaline Kukla Sanat Atölyesi tarafından davet edildiğimde tereddütsüz kabul ettim çünkü bu benim için çok önemliydi… Her şeyden önemlisi burada yürütülen çevre sorunu temalı film festivali insanlığın yaşam temellerini koruma ve toplumu bu konuda bilinçlendirme, duyarlı hale getirme gibi önemli bir görevi üzerlenmiş, öncelikle bunun için festivalde emeği geçen tüm arkadaşları kutluyorum… İnsanlık, oluşumundan günümüze kadar doğayı değiştirmeye ve ona hâkim olmaya çalışmış; doğayı kendi organizmasına yabancılaştırmış ve bugün geldiğimiz yerde kendi varlığını tehdit eder hale getirmiştir. Bu gelişim; toplumların gelişmesi, insan nüfusunun artışı ve kendi ihtiyaçlarına göre daha fazla kullanma isteğine paralel olarak artmış, yoğunlaşmıştır. Kapitalizm öncesi toplumlarda doğanın kirletilmesi, doğada varolan maddelerin birbirine dönüşümü biçiminde olduğundan, doğal değişim idi ve bu doğanın kendi kendini yenileme, düzeltme imkânı sağlayabilecek bir oranda olduğundan, insanlık için büyük bir tehlike yaratmıyordu. Kapitalizm, yasaları gereği kar amacıyla doğayı özel mülkiyeti çoğaltan bir sömürü aracı olarak görüp kullanması sonucu ve elindeki teknik imkânları doğal maddelerin niteliklerini değiştirerek, doğanın kendi kendini tamirini imkânsız kılacak maddelere dönüştürerek, doğanın dengesinin bozulması ve doğanın kirletilmesinin asıl başlangıcını oluşturmuştur. Üretim araçları üzerindeki hâkimiyetini geliştiren kapitalizm, doğası gereği kendi ülke sınırlarının da dışına çıkarak emperyalizme dönüşmüş başka ülkelerin değerlerini çeşitli biçimlerde ele geçirmiştir. (ayrıca sürecine saldırgan biçimde devam etmektedir.)

Sinema kitlelerin eğitilmesinde önemli bir propaganda aracıdır ve bugün bireysel çabalarla yapılan filmleri dışta tutarsak, sinema burjuvazinin tekelindedir. Sinema ile bunları bağdaştıracak olursak. Geride bıraktığımız yıllarda dünya sinemasının (siz Hollywood da anlayabilirsiniz, çünkü dünya sinemasını o belirliyor) en belirleyici filmleri; ya "Fight Club" gibi dünyanın şizofrenik halini ortaya koyan; ya "Blair Cadısı" gibi okultist*, ruhlarla uğraşan filmler; ya dünyanın sonu ile ilgili filmlerdi. Hepsinin bazı ortak özellikleri var bu filmlerin: Hepsi maddenin değil düşüncenin belirleyici olduğunu çıkış noktası alıyor. Hepsi idealist felsefenin moda deyimle "postmodern" biçimlerde yansıtılması. Bir başka temel özellik de, tümünden akan korkunç karamsarlık. Burjuvazinin gelecek için olumlu bir düşü, projesi yok. Gelecekle ile ilgili anlatacağı olumlu bir şey yok burjuvazinin. Aynı biçimde; Avatar, Titanların Savaşı türünden filmlerle burjuvazinin geleceğe dair düşlerini somut görebiliriz. Filmler, film dili, oyunculuk, görsel zenginlik, efektler vb. bakımdan usta işi! Milyonlarca dolar harcanarak yapılmış, fakat verilen parayı birkaç misliyle kazanan, kitle etkisi büyük olan filmler sözkonusu. Çoğu insan bu filmleri bir bilimkurgu, bir macera filmi olarak seyrediyor. Bu filmlerde bırakalım dakikayı, saniyelik bile düşünme imkânınız olmayan bir tempo var. Ve o tempo içinde en ağır dozda idealizm mesajını şırıngalıyorlar size. Sinemacının görevi, kendini Hollywood'a satıp idealizmin en iyi biçimde propagandasını yapmak değil, maddi dünyayı çıkış noktası alan ve onu diyalektik olarak kavrayan bir bakış açısıyla filmler yapmaktır. Dünyaya, büyük insanlığa "hâlâ oyunda mıyız" diye soran ve bize maddi dünya olmadığını anlatan filmler gerekli değil! Fakat biliyoruz ki, önümüzdeki dönemde de bu filmlerin varyasyonlarıyla oyalanacağız! Filmde, sanatın her dalında, kültürde de egemenlik, sonuçta siyasi egemenlik sorunudur. Burjuvazinin egemenliğinde, onun egemenliğini sorgulayacak sanat, kültür eserleri, ancak burjuvazinin egemenliğine karşı güçlü bir mücadelenin varlığı şartlarında kitlesel etkiye sahip olabilir ve ona karşı mücadelenin bir aracı olarak mücadeleyi güçlendirebilir. En yüksek teknik ve teknolojiyle feodalizm ve barbarlığın propagandasını yapan burjuvazinin insanlığın geleceğine ilişkin olumlu bir düşünün olmadığını görüyoruz!

*Okulistik; insanı metafizik yönüyle algılayıp, doğadaki ve insandaki fizik ötesi yönleri öne çıkaran. Bunların içine Astroloji, Simya, Büyü, Fal, Kehanet ve diğerleri girer. İdealist felsefenin insanın gerçek dünyayı kavramasının önüne geçmek için ortaya attığı safsatalar zinciri…

Mayıs 2010, Çanakkale

TURKISCHES THEATER BERLIN ADANA'DA!

2010-05-21T13:45:00.005+03:00

AB Gençlik Demokrasi Projesi "Demo Village" kapsamında 30 Mayıs 2010 Pazar günü TIYATROM BERLIN Adana Büyükşehir Belediyesi Tiyatro Salonu'nda sahne alıyor. Son Durak adlı oyunun yönetmeni ise Yekta Arman. Oyunun gösterimi Çukurova Sanat Atölyesi, Devlet Planlama Teşkilatı, Gençlik Programları Başkanlığı sponsorluğunda gerçekleşiyor. Peki ya oyunun içeriği... Bilinciniz hayatınızı değiştirmek istediğinizi söylerken bilinçaltınız devreye giriyor ve buna hazır olmadığınızı söylüyor hatta ''buna ne gerek var''diyor. Ya da sevdiğiniz biriyle ilişkinizin sürmesini ve ilişkinin evliliğe gitmesini istiyorsunuz ama bir yandan da ''hep sevdiklerim beni terk ediyor bu ilişki de bozulacak'' diye düşünüyorsunuz. Ya da başkalarının sevdiğimiz, değer verdiklerimizi elimizden alacağı korkusunu taşıyoruz farkında olmadan. Hatta, evliysek evliliğimizi sorgulamaya başlıyoruz en ince detayına kadar. Bu olumsuz düşüncelerin sebep olduğu korkular, güvensizlikler, yeterince çaba göstermemek, kendini geliştirmemek, kendiyle yüzleşmekten korkmak ve bilinçaltı inançlar, hayatta yapmayı istediğimiz birçok şeyde önümüze engel olarak çıkıyor. Peki ama bunun üstesinden nasıl gelebiliriz. Son durak yine SEVGİ`Mİ ?... Oynayanlar: Eylem Bozkaya, Serkan A ğca Yazan: Berhat Raşit Ballıkaya Yönetmen: Yekta Arman

Saat 20:00'de... Hepinizi oyunumuza bekliyoruz.

Biletler Büyükşehir Belediyesi Gişesi ve Çukurova Sanat Atölyesi'nde!

ÇSA/MAYIS 2010

ÇSA üyeleri Çanakkale SYFF'de!

2010-04-08T09:24:00.002+03:00

Sürdürülebilir Yaşam Film Festivali (SYFF) Çukurova Sanat Atölyesi, Kukla Sanat Atölyesi, 18 Mart Üniversitesi ve Çanakkale Belediyesi katkılarıyla 9-10-11 Nisan 2010 tarih aralığında Çanakkale Kültür Merkezi'de gerçekleşiyor. Sinema, müzik, çevre konularında uzman kişileri ağırlayacak olan festivale Adana ÇSA'dan sinemacı Zafer Özgentürk konuşmacı olarak katılıyor. Bunun yanında yönetmen tarafından Kısa Film Atölyesi gerçekleştirilecektir. Konuşma notları festival sonrasında yayımlanacaktır.

AB PROJEMİZ: DEMO VILLAGE: ORDA BİR KÖY VAR DEMOKRASİYLE...

2010-01-10T11:16:00.004+02:00

Adana Genç Demokrasi Birliği ile ortak Çukurova Sanat Atölyemiz "DEMO VILLAGE: Orda Bir Köy Var Demokrasiyle..." adlı AB projesini hızla sürdürmektedir. Projemiz 3 aydır başlamış bulunuyor. Tiyatro, sinema disiplinleri ve yaygın öğrenme metoduyla yaşayan demokrasi, kadın hakları, insan hakları üzerine atölyeşezenliyoruz. Değinmek istediğimiz ana mevzu “Demokraside Kadın ve Küresel Kadın Hakları”dır. ADGB ve Çukurova Sanat Atölyesi olarak 2008 yaz düneminde üyelerimizin de yaşadığı Gildirli Köyü’nde bu projenin zeminini oluşturan sinema çalışması yaptık. Bu çalışma ile kendimizden de aşina olduğumuz gibi çoğu yerde kadın bireylerin yaşayan demokrasiden yoksun olduğunu gözlemledik. Ayrıca en önemlisi genç kadın ve erkek bireylerin kendi hayatlarında “İnsan Hakları, kadın hakları”na dair sorunları çözmek istediğini de gördük. Projenin çıkış noktası ise Berlin ve Adana’da gerçekleştirdiğimiz akademik araştırma ve anket/röportaj bilgi toplama araçlarıyla gözlemlediğimiz küresel bir kadın hakları ihlalinin olmasıdır. Hedefimiz bütün Gildirli Köyü halkı olmakla birlikte ortak örgütlerin de katılımıyla Avrupa boyutunda demokrasiyi yaşatabilmek. Adana’nın yerelindeki sorun “Kadın Hakları” ancak Berlin’in yerelindeki sorun “Kadın Hakları” nın yanısıra “Göçmen sorunu” dur. Demokratik tabanda ortaklarımızla paralel sorunları yaşıyoruz. Projemizin iskeleti olan Gildirli Köyü’nde Toplumsal Mutfak, Okuma-Yazma Salonu, Duvar Gazetesi simulasyonlarıyla demokrasiyi farketmeden kendi yaşamımızda hissedeceğiz. Projemiz, ileride sıralayacağımız faaliyetlerle aktif olarak genç kadının ve erkeğin el birliğiyle toplumsal yaşam ve kendi köy yönetimine müdahale etmesini öngörüyor.
Daha Geniş Bilgi için proje sitemizi ziyaret edin. http://www.demovillageproject.com/ OCAK 2010

Dans Tiyatrosu ve Toplum

2009-07-24T18:32:00.006+03:00

“Gerçek sanat kökü gerçek yaşam toprağından! ”

Bu söze hepimiz aşinayızdır ancak dans sahne sanatında cümlenin içeriğini tam olarak hayata geçirebilen koreograf ve dansçılar azınlıktadır. Modern dansın önde giden figürlerinden Charles Weidman sahne terimleriyle bu sözü söyle açıklar: “İlüzyon, gerçekliğin yanlış bir yorumu, bir aldatmaca değildir. Seyircinin sanatçıdan beklediği yansıma aslında, kendi gerçekliği, kendi etrafındaki dünyanın görüntüsü, kendi korkusu, umudu ve acısıdır.” Tam bu noktada, dansın mihenk taşı dansçı ve koreograf bir zorlukla yüz yüzedir. Sahnede bireyselleşen, ben olgusuyla dans eden dansçı toplumsal gerçeklik için caba sarf edebilir mi? Kaygısı olan dans performansını, dansçı ne kadar yansıtabilir? Bu soruların altyapısına geçmeden, dansın kısaca bir tarihine bakalım...

Dansın Tarihi Serüveni

Sözsüz hareket sanatı olması ve böylelikle maddi bulgularda yer almaması sebebiyle, dansın ortaya çıkış ve insan kültürüne katılma tarihi bilinmemektedir. Ancak ilkel topluluklarda dans kesinlikle sosyal kutlamalarda, dini ritüellerde ve törenlerde önemli bir rol almıştır. Yerleşik hayat düzeninde, tarımla uğraşan topluluklarda yağmur isteği, hasat kutlaması türünden törenlerde de dans ile karşılaşırız. Arkeoloji dansın izlerine, 9.000 yaşında olan Bhimbetka Kaya Sığınakları’ndaki dans figürleri içeren resimlerde ve Mısır’daki mezar resimlerinde rastlıyor. Eski uygarlıklarda, dansın gelişme dönemleri efsane anlatan performanslara ve nadiren kadın, erkek cinsel temalarına dayanır. Yazılı dillerden önce dans bu tür hikayeleri nesillere aktarmada etkin bir rol oynamıştır. Ayrıca, zaman içinde sağlık ve şifa ritüellerinde de dans kullanılmıştır ki bu ritüeller Brezilya Kalahari Çölü’nde sürmektedir. Ritüeller ve etnik törenler modern dansın yavaşça temellerini oluşturmuştur. Ki burada artik zil ile ritim kullanılmaya başlanmaktadır. Ritim ve dans birleşerek etnik, geleneksel efsaneler aktarılmaya başlanmıştır. Avrupa kültüründe ise ilk Homeros ile danstan bahsedilir. İlyada’da “khoreia” , yani koro dairesel dans anlamına gelen sözcükle danstan söz edilmiştir. Yunan kültüründe ayrıca farklı hisleri yansıtmak için de dans bir araç olmuştur. Örneğin, suçluları cezalandıran tanrıçalar anlamına gelen “Fury”ler dansları ile insanlara kanunu hatırlatır ve kendilerini izleyenleri dehşete düşürürlerdi. Aristo da şiirin yanında danstan mimik ve ritmin birleşimi olarak bahsetmiştir. Ortaçağ boyunca gelişmesini sürdüren dans, dinsel niteliklerinden yavaş yavaş sıyrıldı. Başlıca sahne gösterisi haline geldi. Parmak ucunda dans, bir sanat dalı olarak Rönesans’ta sahneye çıkmıştır 16. yüzyılda Fransa ve İtalya'da besteciler, sadece dans için yapıtlar bestelemeye başladı. 19. Yüzyılda aristokrasi ile dans biçim değiştirmeye başladı. Farklı ülkelerin farklı özgün dansları ortaya çıktı. Modern dans ise Ruth St Denis, Isadora Duncan gibi isimlerle 20. Yüzyılda karşımıza çıkmaktadır. 1960larda çıkan Postmodernizm dalgası ile Modern Dans farklı türlere ayrıldı.

Güncelimize dönersek, yukarıdaki soruların yanıtını bulmak zor değildir. Dünya düzeni karmaşık, savaş ve insan iç içe, politik arena hilkat garibesi, arenanın içinde insan çırılçıplak olsa da, temelde sanatçı, özelde dansçı ve koreograf son yüzyılın hastalığı bireyselleşme, soyutlanma esaretinde… Dansın fiziksel aracı insan bedeni olduğundan da, dansın özne ve nesnesini maalesef birey oluşturmaktadır. Bireysel devinimler, içsel gelgitler mutlaka sahnenin bir parçasıdır, ancak bu durumu gerçek yasam koşullarından bağımsız düşünemeyiz. Bu tür yansıtma zorluklarına karşı tiyatral dans dünyasında farklı tepkiler ve düşünceler ortaya çıkmıştır.

Araç olarak Isadora Duncan Tekniği, Cunnigham Tekniği, Emprovizasyon (doğaçlama), Kinestetik, Jose Limon(Humpfrey-Weidman)Tekniği(1) gibi kaynağını koreograflardan alan çeşitli yollar kullanılmıştır. Bunlar, teorik ve teknik açıdan dans için gerekli öğelerdir. Ancak sanatın hiçbir alanında, biçim monarşisi ile gerçek sanata ulaşılamaz. Biçim ve içerik çelişkiye düşmeden, biçim içeriğin hizmetkârı olduğu sürece sağlam eserler ortaya çıkabilir. Sanat özellikle dans gibi sözsüz sanatlar görecedir, yorum acısından bir sınırlamada bulunmak mümkün değildir. Bakınız, bu konumda gerçekçi dans tiyatrolarında ve genel anlamda tiyatroda da, sahnede estetik var olmak zorundadır. Ki evrimsel sürecin bir parçası olarak, oyun ve estetik kalıtımsal olarak biyolojimizde hayatımızda bulunmaktadır. Dans, sanat, estetik öğeleri hayvan ve insanlarda evrimsel süreç içinde kalıtımla devralınmış, değişime uğramıştır. Ancak elbette ki odağımız doğa estetiği değil, eğitimle kazanılmış sanatsal estetik…

Dans ve tiyatroya dönecek olursak, toplumsal metinler, epik çalışmalar yanlış algılanmakta ve estetikten uzak, yazık ki gerçekçi kanatta gerçekçi oyunu yanlış algılatan her şeyi olduğu gibi sahneye koyan oyunlar ortaya çıkmaktadır. Örneğin, insanlar arasındaki sınıf kavramını eleştirmek, dans tiyatro oyunumuzun hedef mesajını oluştursun. Bunun için, toplumun katmanlaşmasına dair eleştirel oyun metninden diyaloglar, monologlar geçebilir, yergi taşıyan sözler söylenebilir, mizahi kavramlarla süslenmiş replikler kullanılabilir. Bir de, farklı açıdan düşünelim; maskeli ve takim elbiseli bir ‘erkek’ dansçı, gücü simgeleyen, avcı nitelikte ayak sesleriyle ve estetik ancak derdi olan figürlerle sahnede dolaşmakta… Öbür yandan, etrafında olup biteni fark etmeyen, mutluluğu ve düzeni simgeleyerek dans eden ‘kadın’ oyuncunun salınımı ile sahne süslenmekte… Maskeli, takim elbiseli dansçının bir sandalye üzerine çıkıp ihtişamını sergilemesini ve kadın dansçının bunu izlemesini hayal edin…

Kısa bir es (2) ve hızlanan, telaşlı adımlarla maskeli dansçının kadın dansçının üzerine sandalyesi ile oturup dansını kısıtladığını düşünün. Ve çırpınış! Dans, Tiyatro, Estetik ve Toplum sizce de uyum içinde birleşmiyor mu? Ya algı ve kalıcılık kavramı ikinci örnekte daha etkili değil mi? Ayrı bir husus olarak, elbette, toplum, sanat ve estetik konusu bir örnekle tamamen açıklanamaz. Sonuçta, toplumsal olgular bir sanat aracı ile yansıtılacaksa estetik, sahneden kopamaz. Aksi halde eser bir söyleşi, düz yazı okuma, ya da devinim halinde olmaktan öteye geçmez.

Hollanda Dans Tiyatrosu (Nederlands Dans Theater-NDT)

Şimdi ise, ilintili olarak, başarılı bulduğum Hollanda Dans Tiyatrosu’ndan(NDT) bahsetmek istiyorum. Hollanda Dans Tiyatrosu NDT I, NDT II, NDT III olarak yas gruplarına göre topluluklar oluşturmuştur. Jigi Kylian, Johan Inger ve Ohad Naharin adlı üç koreografla çalışan gruplar, yukarıda bahsi geçen bireyselleşme gibi sorunları performanslarında fazlasıyla barındırmaktadır. Performanslar, seyirciyi görsel anlamda tatmin ederken, içerik olarak bozguna uğratmaktadır. Dansçı bireysellikten, fiziki gösterişten haz alırken, seyirci de bu sınırda kalmakta…

Ohad Naharin’den “Eksi 16”( Minus 16)

İsrailli koreograf Ohad Naharin’in performans çalışması “Eksi 16” bazı sanatçıların eski çalışmalarından alınmış bir kolaj eserdir. Kolâj eser sunmanın zorluğu bu performansa yansımıştır. Latin salon dansları ile başlayan performans, geleneksel İsrail müziği ile davam ederken tekno ritimler ve ses kayıt sunusuyla bitmektedir. Koreografi devasa tekniklerle hazırlanmış: sandalye dansı ile vücut ritmi, doğaçlama, seyirciyi oyuna katma gibi öğelerle de süslenmiştir. Performans, piramit seklinde yerçekimi kurallarına karşı duran dansçılarla doruğa ulaşıyor. Bir sahnede, dans eşliğinde bant kaydından dansçının sesini duyuyoruz. Dansçı kendini tanıtıyor, farklı sesler üretiyor. Her şey harika!.. Hayır, değil maalesef. Performans, sosyal içerikten yoksun, dansçıların mükemmel görünümünden başka bir şey vermiyor seyirciye. Performans biçimce o kadar kusursuz ki dansçılar da sahnede toplumu, insanı hissetmeden, dansın mükemmelliğine kapılmışça bireysel ispat hazzıyla hareket ediyorlar. Yazılanların çekirdeğini oluşturan toplum ve sanat ayrı düşünülemez zira. Kaygımız dans figür sanatı ise eser olumlu derecede karşılanabilir. Ancak Dans Tiyatrosu başka bir olgudur. Dans ve koreografi alanında toplumsal kaygılarla bezenmiş eser hedef kitlenin kendi yansımasını gördüğü eserdir. Acı, sefalet, savaş, politika kasıt alınan yegâne öğeler değildir, insanlar arasındaki aşk, hoşgörü, kavga temaları da esere katılabilen değerlerdir... ...

Kısa bir es ve dans edemeyen, çırpınan kadın sandalyenin altından kurtulur, sandalyeye oturarak teşekkürlerini sunar, sahne kararır…

Dilay YATKIN ÇSA, Temmuz 2009

Açıklayıcı Notlar

*Duraklama, sessizlik anlamına gelen bir terim.

* Isadora Duncan (1877-1927) baleye tamamen zıt bir dans yorumu geliştirmiştir. Dansının belli bir tekniği yoktur ve kaynağını tamamen bale karşıtlığından almaktadır. Duncan, balenin doğaya tamamen ters bir hareket sistemi olduğunu savunuyordu. Bale ayakkabısı yerine çıplak ayakla dans ediyor, saçlarını balerinler gibi toplamıyor, dans ederken tütü yerine bol yunan tunikleri giyiyordu. Özellikle ilk dönem eserlerinde antik yunan öykülerinden faydalandı. Dünyada “özgürlüğün dansı”nı yapan kadın olarak ünlenmiştir *Cunningham: Modern dansta kullanılan temel tekniklerden birisi de “Cunningham”dır; ismi eğitmen ve koreograf Merce Cunningham’dan gelir (1919- ).Vücudun boşluktaki yapısı, ritim ve eklemler üzerine yoğunlaşmıştır. Cunningham kolay ve doğal hareketi yakalamak için vücudun “kendi enerji çizgisi” fikrinden yola çıkar. *Limon: Modern dansta yaygın olarak kullanılan diğer bir teknik ise “Limon”dur; (İsmini Jose Limon’dan alır) enerjiyi yerçekimine göre kullanmayı araştırır ve düşüş, geri sekme, yeniden denge bulma ve asılı kalma açısından ağırlıkla çalışır. Limon tekniği ağırlık hissi ve vücuttaki “ağır enerji”yi kullanır (hareket, nefesin kaldırıcı etkisi kullanılarak teşvik edilir) ve tüm vücudu dolaşarak hareketi yaratır ve durdurur. *Improvisation (Doğaçlama) hareketi ve performans ile ilişkisini araştırır. Yapılan yaratıcı araştırmalarla, bireysel hareket materyali geliştirilmesi kolaylaştırılır. Yararlanılan Kaynaklar Darwin, C, Seksüel Seçme Daniel, Yvonne, Dancing Wisdom Contemporary Dance, Wikipedia Dance Theatre Journal Nathalie Comte.

F.G.Lorca ve Kız Kurusu Gül Hanım, Dona Rosita üzerine...

2009-06-13T18:20:00.009+03:00

Kızlar karalar giyinmiş,
düşünüyor, dünya ne kadar küçük

ve yürek ne kadar geniş.
Karalar giyinmiş.
Düşünüyor iç-çekişler, çığlıklar
nasıl da yitiyor rüzgârda.
Karalar giyinmiş.
Açık kalmış balkonundan
şafak vakti,
gökle dolmuş içeri.
Ay! Ah!
Giyinmiş, ya, karalar giyinmiş !
Federico Garcia Lorca*

Federico Garcia Lorca’nın, tiyatro tarihinde kadını merkeze alan, toplumsal geleneklerin gerici öğelerini dışlayan büyük oyunlarından biridir Doña Rosita la soltera... Can Yücel’in çevirisiyle “Çiçeklerin Dili ya da Kız Kurusu Gül Hanım”, Lorca’nın izlediğim diğer oyunları “Bernarda Alba’nın Evi” ve “Yerma” ile de güçlü bir koşutluk içindedir. Oyun üç perdeden oluşmaktadır ve her perdede 10-15 yıllık bir zaman akışını gözlemliyoruz. Oyun kısaca, kuzeniyle sözlenen Dona Rosita’nın Güney Amerika’ya giden sevdiğini, bir ömür boyu bekleyişini konu alıyor. Umut içinde ömrünü bitiren Dona Rosita’nın asıl trajedisi, sevdiğinin aslında gittiği yerde evli olduğunu öğrenmesiyle ortaya konur. Çukurova Sanat Atölyesi olarak Berliner Ensemble Bertolt Brecht Platz’da hala sahnelenmekte olan bu oyunu izledik. Ne güzeldir ki “Kahya kadın” karakterini oynayan Carmen-Moja Antoni ile oyun üzerine konuşma şansına sahip oldum. Antoni’ye göre, Güney Amerika’ya giden ve dönmeyen sevgili, ezilen kadının ömür boyunca eğilmek zorunda olduğu töreleri simgeliyor. Ayrıca Lorca’nın gerçekçi öğelerinin simgesel çözümlemelerini oyuna hazırlık sürecindeki en önemli zincir halkası olarak değerlendiriyor… Lorca’yı ise o zamanki Franco faşist diktatörlüğünün yarattığı koşulların Lorca’ya olan acımasızlığından ötürü ayrı bir yerde tutuyor. Ayrıca yılların oyuncusu olarak da özellikle Bertolt Brecht’in oyunlarında sık rastladığımız ve olumlu bir duruş sergileyen Carmen, oynadığı her oyunun cesaret anası bana göre…
F.G. Lorca’nın oyunlarındaki trajik öğeleri tartışmadan önce, hakikaten Lorca’nın yaşamını az da olsa irdelemek gerekli… Yaşamı boyunca farklı konularda tepki almış Lorca… Tamamen biyolojik bir olgu olan ve heteroseksüellikle eşit seviyede doğanın bir olgusu olan homoseksüelliği ile Katolik kilisesinin şimşeklerini üzerine çekmiştir. Kadınlar kadar homoseksüel bireylerin toplumsal ayrımı ne yanlıştır ki günümüzde de sürmektedir... Lorca'ya göre de zaten bu türden sorunların aşılabilmesi toplumun, dinin ve kültürel törelerin yarattığı bağımlılıktan kurtulabilmesi ile mümkün olacaktı … Çoğu zaman o zamanki burjuva yaşam düzenine eserleri, şiirleri ile karşı gelmiştir, ki olağanüstü siyasi bir kimliği yoktu Lorca’nın çoğu kaynağa göre, nitekim toplumsal açıdan uygarlığı baz alan ve yönetime karşı gelen her sanatçı ya da birey gibi Lorca da karanlık yollara itildi. Lorca henüz 38 yaşındayken İspanya İç Savaşı’nın ilk zamanlarında Franco faşizmi milisleri tarafından Granada’da kurşuna dizildi. Bu acımasız ölüm, çalışmalarından çok birey olarak Lorca’nın aslında gereğinden fazla övülmesine neden olmuştur. Lorca, modern öğeler taşıyan, sembolik ve kadın - gelenek sorununa duyarlı eserler ortaya koymuştur hep ancak yer yer de çelişkiler barındırmaktadır. Örneğin, burjuvaziye karşı olup, Dona Rosita, Bernarda Alba oyunlarındaki karakterlerin küçük burjuva kadınlar olması ve bu soylu hanımların yaşadıkları toplumsal baskılar gibi.

1.Perde
Dona Rosita:
Endülüs'ün Elevera Caddesi,
Bir konak var, manolyalar bahçesi,
Üç kardeş ki ciğerimin köşesi,
Manola'lar, üçü dördü, dördü beşi,
Battı mıydı o akşamın güneşi
Süzülürler birer birer dışarı,
Hem de Elhamra Sarayı'na doğru...
Yeşiller giyinmiş benimki,
Öbürünün entarisi leylaki,
Üçüncünün belinde İskoç kemeri
Püskülleri kalçalar'nın üstünde
Sallanıyor bi ileri bi geri...

Ya da bir antifaşist olarak Lorca’nın, diktatör Franco hayranı Salvador Dali ile olan yakın iletişimi de bu garip çelişkilerdendir.Ancak bu olgular elbette F.G. Lorca’nın ilerici, aydın yanlarını asla gölgelemez, gölgelememeli…Marjinal sanatı ile şiirsel tiyatronun önde isimlerinden Lorca. Şiirsel anlatımı ile oyunun çizgisi başkalaşıyor, bu da trajediyi daha yumuşak algılamamıza dolayısıyla kendi düşünsel mekanizmamızda olası çözüm üretebilmemize geçit veriyor.

Müzik, dans, şiir gibi disiplinlerarası anlatıma sahip oyun amacına daha kolay ulaşabilen oyundur kanımca. Dona Rositamıza dönersek… Kadınlar hayatın her alanında olduğu gibi evde ve bekler durumdadır, bu oyunda da öyledir. Beklenen erkektir. Gelmeyen ve dolayısıyla toplumun ezici dilinden çekinen kadını ezen, önemsemeyen de erkektir. Sevgili Zafer Özgentürk’ün de deyimiyle “sistemin de törenin de dinin de cinsiyeti vardır ve erkektir nihayetinde.” Sıyrılamamıştır kadın toplumun baskısından ve çoğunluk bunu kabullenmiştir ya, en acısı bu…
1.Perde
III. Manola:
“Hiç merak etme, kardeş,
Biz gelin oluncaya dek
Koynumuza değil erkek,
Bir kelebek bile girmeyecek…”

Bu durum oyunda “rosa mutable” cinsi gül ile simgelenmiş. Üç perde aslında kadının hayatında nasıl solduğunu sembolize eden, sabah kırmızı renkte olan, öğlen pembe ve akşam tamamen solmuş bu güle benzetilmiş acımasız ve kabaca. O yüzden “Kız Kurusu Gül Hanım”dır Dona Rosita…
İyi Seyirler

Dilay YATKIN/ÇSA
Haziran 2009 ...
Her yanda, sorunlar koyuyorlar,
Çeşit çeşit insan var
Kanlı bıçaklı kör var,
Öfkelisi, ümitsizi var,
Yoksul var, tırnak ağaçları var
Şunun bunun sırtından,
Geçinmek sevdasıyla;
Harami var. ...
Bir dalga gibi
Halıları dişlemeye gelen
Göz yaşından,
Oysa ki yıldızlardır akar
Uçsuz bucaksız bir nehirde.
Federico,
Dünyayı görüyorsun.
Yolları görüyorsun,
Sirkeyi görüyorsun;
Birkaç ayrılıştan,
Taşlardan, raylardan gayrı,
Kimseciklerin kalmadığı,
Köşeden:
Duman ha deyince,
Zalim tekerleklerine;
Hoşça kalları görüyorsun,
İstasyonlardaki..
P. Neruda
*Şiir çevirisi:A.Kadir,Afşar Timuçin
*Oyun Çevirisi: Can Yücel
Fotoğraflar: Dilay Yatkın

Yararlı bağlantı: http://www.berlinerensemble.de/

Oyun metnini e-posta yoluyla size ulaştırabiliriz...

Eleştiri: Kirschblüten – Hanami (Kiraz Çiçekleri 2008) Bir Şiirden Bir Filme Seyr-i Âlem

2009-05-15T20:42:00.041+03:00

Sevgilerde

Sevgileri yarınlara bıraktınız
Çekingen, tutuk, saygılı.
Bütün yakınlarınız
Sizi yanlış tanıdı.
Bitmeyen işler yüzünden
(Siz böyle olsun istemezdiniz)
Bir bakış bile yeterken anlatmaya herşeyi
Kalbinizi dolduran duygular
Kalbinizde kaldı
Siz geniş zamanlar umuyordunuz
Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.
Yılların telaşlarda bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.
Vermeye az buldunuz
Yahut vakit olmadı

Behçet Necatigil

Necatigil’in bu sevilen şiirini çoğumuz biliriz. Her okuyuşumuzda da bazen kaybettiğimiz yakınlarımızla bağlarımızı sorgular, onlarla ilişkilerimizde sorumluluklarımızı ne kadar yerine getirdiğimizi düşünür; bazen de hayattaki yakınlarımıza bundan sonra kalbimizin kapılarını sonuna kadar açacağımıza dair kendimize sözler veririz. Kaybettiğimiz yakınlarımız için yapılabilecek pek bir şey yoktur aslında; hayattakilere karşı da sözlerimizi ne kadar yerine getirdiğimiz de meçhul.

Başlığı okumamış olacağınızı varsayarsam, “Sözü nereye getireceksiniz?” dediğinizi duyar gibi oluyorum. Alman yönetmen Doris Dörrie’in filmi, Hanami (Kiraz Çiçekleri 2008)’den söz etmek istiyorum size. Yaşlı çift Bayan Trudi ve Bay Rudi, otuzlu yaşlardaki üç çocuklarından ayrı yaşamaktadır. Rudi, karısı Trudi’nin beklenmedik ölümüyle sarsılır ve karısı ile olan ilişkisini sorgulamaya başlar. Onu çok az tanıdığını, ona yeterince önem vermediğini fark eder. Rudi, karısının en büyük isteğini yerine getirmek üzere Japonya’ya kiraz çiçeklerinin açtığı bahar festivaline (Hanami - Çiçek Seyretme) gider...

Buradan itibaren söyleyeceklerim filmle ilgili ayrıntılı bilgi içerir, filmi henüz izlememişleri uyarmak isterim.

Filmi izlerken Necatigil’in “Sevgilerde” şiirinin dizelerini içimden geçirdiğimi fark ettim. Evet, bir şiir ve bir film ancak bu kadar örtüşebilirdi. Farklı coğrafyalar, sanatçılar, sanat dallları ve zaman ama aynı duygular... Film iletişimsizlik, sevgisizlik, yabancılaşma, kuşak çatışması gibi temaları başarıyla işliyor.

Filmin ilk sahnelerinde Rudi katı, biraz bencil, karısı Trudi’yi ve onun isteklerini geri plana atan, kendini iş yaşamına vermiş, Necatigil’in ifadesiyle “Çekingen, tutuk, saygılı” bir koca ve baba modeli olarak karşımıza çıkıyor. Trudi ise, hastalığını kocasına ve çocuklarına söyleyemeyecek kadar duygusal, yakınlarını üzmek istemeyen, kişisel isteklerini kocası ve çocukları için bazen öteleyen bazen de görmezden gelen sevgi dolu bir eş profili çiziyor. Duygusal aile çatışmaları karşısında daima durumu idare etmekte.

Rudi ve Trudi’nin çocukları kendilerini iş yaşamlarına vermiş, anne ve babalarından sevgi ve saygılarını esirgeyecek kadar kültürel dezenformasyona uğramış otuzlu yaşlarda insanlardır. Muhtemelen babaları Rudi’nin duygusal donukluğu onların gelişimlerinde olumsuz bir etki bırakmıştır.

“Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek”

Rudi’nin ölümüyle Trudi büyük bir boşluğa düşer; karısını ne kadar çok sevdiğini fakat ona bunu yeterince hissettiremediğini farkeder. Karısının Butoh dansına tutkusu ve Hanami ( kiraz çiçeği izleme ) festivali onu bir vefa duygusuyla Japonyaya sürükler.

Japon kültürünün içinden doğan ve 1950'lerden sonra gelişen Butoh Dansı, bir anlamda Japon sanatçıların 2. Dünya Savaş'ından çıkmış bir dünyada, kendilerini ifade etmek için geliştirdikleri dans formudur. Butoh dansçıları bedenlerine ve bedenin hareket ettiği uzama, modern dansın o zamana kadar yaklaştığı biçimlerden çok farklı biçimlerde yaklaşır. Butoh dansı filmde kaybedilen insanlarla hayattakiler arasında duygusal bir hesaplaşma ve kavuşma işlevi üstleniyor.

“Yılların telaşlarda
Bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi”

Hanomi ise nisan ayında insanların doğaya koştuğu, kiraz çiçeklerini izleyerek görsel ziyafet çektiği bir festival. Kiraz çiçeklerinin o muhteşem görünümlerine karşı, kısa sürede yok olup gitmeleri “geçiciliği” simgeler. Bu doğa olayı festivale katılanlar için yaşamsal bir ders niteliğindedir.

Yaşamın geçiciliğine dair bir başka imge de filmin ayrı ayrı sahnelerinde kadrajın odağında yer alan “mayıs sineği”dir. Trudi’nin “Mayıs Sineği” adlı şiiri okuması, kocası ve çocuklarının ona eşlik etmesi manidardır. Rudi’nin sinek göremediği tek yer Tokyo’dur. Sinek imgesinin yokluğu huzur ve mutlulukla eşdeğerdir.

Evet, yaşam kısa, güzel ve sonludur. Trudi’nin yaşamı aniden sonlanmış ve Rudi karısıyla olan ilişkisini yeterince iyi değerlendirememiştir. Filmin yönetmeni aynı zamanda senaristi Doris Dörrie, bu düşünceyi inceden inceye tüm yöntemleri deneyerek başarıyla işlemiştir.

“Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.”

Rudi’nin Tokyo’da karşılaştığı on sekiz yaşındaki “Butoh” dansçısı genç kız yaşına rağmen yaşamın sırrını “Butoh” ile çözmüş gibidir. Genç kızın bu “ermiş” hali Rudi’yi büyüler. Genç kız ona “Butoh” dansının inceliklerini öğretir. Rudi son görevini yerine getirmek üzere genç kız ile Fuji dağı eteklerine gider; “Butoh” dansı yaparken yaşamı son bulur. Böylelikle kahramanımız eşi Trudiyle tinsel anlamda vuslata ermiştir.

Filmde yabancılaşma teması yoğun iş yaşamı ve metropoleşmenin günümüz insanına etkileriyle işlenmiştir. Rudi’nin yaşadığı küçük yerden Tokyo’ya gelmesiyle gökdelenlerle karşılaşması, toplu taşıma araçlarının hızları ve yoğunlukları, insan yığınlarının hedeflerine kilitlenmiş bir şekilde yürüşleri karşısındaki şaşkınlığı bize günümüz insanının içine düştüğü/düşürüldüğü durumun panoramik bir fotoğrafını sunmaktadır.

Film sinematografik açıdan gayet etkileyici sahnelere sahip. Yer yer fotoğraf teknikleri ön plana çıkıyor. Hatta bazen film izlediğinizi unutuyor, sanki bir fotoğrafa baktığınızı hissediyorsunuz. Yönetmenin üslubunu bu yönde tercih etmesine neden olarak alttan alta temalarını altını çizmek, onları desteklemek istemesini düşünebiliriz.

“Yahut vakit olmadı”

Sonuç olarak; değişen, gelişen, çözünen bu dünyadaki yerinizi tartmanız; sevdiklerinize karşı yaklaşımlarınızı gözden geçirmeni anlamında izlenmesi gereken bir film derim. İzleyin; seveceksiniz.

Volkan KURT
Mayıs ’09 / ÇSA

Ç.Ü. II. Düşünce Çeşnisi Günleri Konuşma Notları

2009-05-05T14:04:00.027+03:00

28 Nisan 2009 tarihinde Çukurova Üniversitesi Felsefe Bölümü'nün organize ettiği II. Düşünce Çeşnisi günleri gerçekleşti. Çukurova Sanat Atölyesi’ni temsilen Zafer Özgentürk’ün “Sanatta, Sinemada Subjektivizm” konusuyla konuşmacı olarak katıldığı Düşünce Çeşnisi’nde felsefeden sinemaya, popüler bilimden edebiyata, müzikten sosyolojiye kadar birçok alandan konuşuldu. "Sanatta, Sinemada Subjektivizm"den bahseden Özgentürk, bunun yanı sıra "Uçurtma Avcısı, Milyoner" filmleri üzerine eleştirilerini ve Yılmaz Güney sineması üzerine düşüncelerini sundu. Konferans Çukurova Üniversitesi Hasan Ali Yücel salonunda gerçekleşti. ÇSA olarak emek veren tüm çalışanlara ve bizi ağırlayan Prof.Dr. Adnan Gümüş'e katkılarından dolayı teşekkür ediyoruz. Kısaca Zafer Özgentürk'ün konuşma notlarını sizlerle paylaşıyoruz...

Konuşmamın merkezini “Sanatta, Sinemada Subjektivizm” oluşturacak ve kısacası sanatta subjektivizmin hangi sınıfın çıkarlarına hizmet edeceğini göreceğiz. Öncelikle Türkiye’de çoğalma gösteren popüler sinemaya değinmek istiyorum. Şöyle bir düşündüm, örneklerimiz arasında ne olabilir diye; ilk düşünüşte Maskeli Beşler, Arog, Gora, Recep İvedik, Hababam Sınıfı üç buçuk vs. vs. Bu liste uzayıp gider. Bu türden filmler, sinema nasıl yapılamaza örnektir. Mesela Recep İvedik’in dört buçuk milyonluk izleyiciye ulaşması tesadüf değil, başarı da değil. Sebebi ortadadır... Yazılı ve görsel medyanın muazzam desteğiyle İvedik, Türkiye’nin çeşitli kentlerindeki büyük oranda argo içeren arka sokak lugatını birleştirerek, ortak yoz bir bellek oluşumuna hizmet etti. Bu ve benzeri türler için emeklere yazık diyorum…
…
Ve üzerine bu günlerde çokça konuşulan “beyaz kürt: mahsun kırmızıgül”… Burjuva kalemşörlerin üzerinde durduğu ve ne yazık bu koroya Fatoş Güney’in de katıldığı, “Mahsun Kırmızıgül, Yılmaz Güney’in tahtına aday vs.” gibi bir sürü safsata… Mahsun’un, sinemada ya da yaşamın başka bir alanında Yılmaz Güney’le yan yana getirilmesi ancak Yılmaz Güney’e bir saldırı olabilir kanımca… Mahsun’un sinema serüvenine ancak “Mahsun Denemeler” diyebiliyorum.Yılmaz Güney’le bir kıyas konusuna gelince; Yılmaz Güney, sanatını mücadelesinin bir aracı olarak görüyor ve kapitalist-burjuva sistemi yıkmayı hedefliyordu. Ve özlemi, kapitalist sömürü sistemini yıkıp bunun yerine sınıfsız sömürüsüz bir dünya yaratmaktır… Burjuva kalemşörlerin, zaman zaman mı desek fırsat buldukça mı desek ona siz karar verin, amaçları açık: Mahsun şahsında Yılmaz’ı toplumun gözünde sıradanlaştırmaya çalışıyorlar. Buna neden olan şey ise açıktır, Yılmaz Güney devrimci-komünist sanatçıdır. Bu da ona saldırılması için yeterli bir gerekçedir. Şunu sorayım onlara; ölümünün üzerinden yıllar geçmesine rağmen Yılmaz Güney emekçilerin bilincinde taht kurmuş ve saygı ile anılmakta… Merak ettiğim, bu burjuva çanak yalayıcı kalemşörlere kimin sahip çıkacağı, yıllar sonra kimin nasıl anacağı…
…
Alışılmışın dışında bir konu işlemesi ABD sineması için “kendini yeniliyor” gibi yorumlara neden olsa da, içerik olarak değerlendirdiğinizde hizmet ettiği yer aynıdır. The Kite Runner, Slumdog Milionaire filmlerinden yola çıkarsak, filmler, söylenecek güzel yanları var olduğu gibi, çirkin yanlar da taşıyor, bu ABD yapımı olmasından kaynaklı olarak, Amerika sempatizanlığı, Amerika’yı yaşanılası yer gibi gösterme şeklinde değerlendirilmelidir. Aynı zamanda, ABD tamamen hakim olamadığı ülkelerde o ülkenin değerleri üzerinden de film yaparak kendi politikalarını, kültürünü taşıyor. Örneğin, Milyoner filminin 45-46. dakikasında bir sahne bunu tamamiyle gözler önüne sermekte: Bir turist çiftin araba lastikleri çalınmıştır. Bundan oralarda dolaşan filmin kahramanı sorumlu tutulur ve tur rehberi tarafından dövülür. O sırada geçen diyalog şöyledir:
Kahraman: Gerçek Hindistanı mı görmek istiyorsunuz. Alın işte!
Turistler: Sen de gerçek Amerika’yı gör o halde oğlum… Der ve dolarları uzatır.
İkinci ilginç sahne ise slumlardan çıkan 10 yaşındaki çocukların akıcı ve hakim bir İngilizce’ye sahip olması ve Tac Mahal’de rehberlik yapmaları yönetmen için gayet olağan bir durum. Biliyoruz ki ABD sömürü sistemini sınırlar ötesine taşırken dili araç olarak kullanıyor. . Amerikan film endüstrisi artık Hollywood saçmalıklarını pazarlamakta zorlanıyor, bu şekilde kendi propagandasını başka ülkelerin kültürü ve hikâyeleri üzerinden yapıyor. Bunu benzeri filmlerde görmeye sık rastladığımız fakat alışmamamız gereken bir farkındalık olarak düşünüyorum…

SANATTA SUBJEKTİVİZM
Toplumun sorunlarından, ihtiyaçlarından, yaşam koşullarından bağımsız sanat eserleri(!) sanat eseri olma özelliğini ne kadar taşır, hangi sınıfın çıkarlarına hizmet eder? Sanat da, bilim gibi insan zihninin, toplumun belleğinin en büyük aktivitelerinden biridir. Sanat, insanın zihinsel evrimini pozitif yönde geliştirici bir etkiye sahiptir. Sanatçı, toplumun geçirmiş olduğu tüm evreleri, toplumun içinde bulunduğu koşulları objektif olarak aktarmalı ve toplumun ihtiyaçlarına çözüm önermelidir. kendi kişisel bunalımları üzerinden yapılan (bireysel sanat) eserler, kişinin bireysel sorunlarına boğulup toplumdan soyutlanmasına ve yaşadığı topluma yabancılaşmasına neden olacaktır. Bu tip eserler, toplumun, bujuvazinin içinde bulunduğu durumu sorgulamayan, toplumun ortak sorunlarına ilgisiz, tamamen kişisel problemlerin içinde boğulmuş, sorunlu bireyler yaratmasına yardım eder. Günümüzde popüler kültürün dayattığı sanat anlayışı kişiyi yaşadığı topluma yabancılaştırmasına yardım eder. Empresyonistlerin kendine özgü mirasçılarından olan Guaguin, bu hakkı dekoratif görev adına ilan etmişti. Ona göre her sanat eserinin (resim, müzik, tiyatro, roman vs.) kendine özgü yasaları vardır ve sanat eserleri kesinlikle gerçek dünyanın oransallıklarına, olağan çizgi ve renklerine uyum sağlamak zorunda olmayan kendi içinde tamamlanmamış bir dünyadır. Günümüzde ucu sanat eserinin anlaşılırlığının gereksizliğine kadar uzanan ve kendisini toplumdan soyutlayan bu görüş maalesef günümüzde de temsilcileri bulunmaktadır. Sanat insanı olarak dünyayı ifade edebilmek için, dünyayı değiştirmek, geliştirmek zorunludur. Eğer bu değiştirme eyleminin objektif yasaları yoksa, burada sözkonusu olan, bir sanat insanı değil, “tamamen katıksız” bir ruh hali değil, estetikçilik oynama hevesinde olan, kötü bir taklitçidir… Biçimcilik her yerde, resimde, müzikte, plastik sanatlarda ve edebiyatta son hızıyla ilerlemektedir. Biçimsel arayışlar, farklı olma isteğiyle hokkabazlık ya da her türlü kafa şişirici safsatayla yaldızlanmış son derece ilkel bir kılı kırk yarıcılıkla soysuzlaşmıştır. Burada iki şeyi birbirinden ayırmamız gerek. Sanatta yeni birtakım biçimleri kullanmakla biçimcilik bir ve aynı şeyler değildir. Biçim bir sanat eserinin kendini ifade ettiği tarzdır, onun dışa vurumu, dış görünüşüdür. Biçimcilik ise, sanatta biçimi esas almak, onu belirleyici görmek, biçimi mutlaklaştırmak, fetiş haline getirmektir. Bunu yapanlar idealist konumdadırlar, yaptıkları burjuva sanatıdır. Sanat insanı, keyfi olarak değil, tesadüfen değil, toplumun içinde bulunduğu sosyoekonomik durumu göz ardı etmeden, diyalektiğin yasalarına uygun, insanların maddi yaşam koşullarından yola çıkarak, üretimini gerçekleştirmelidir.
EMPRESYONİZM (İzlenimcilik)
Anlık izlenim, bir anlık ruh halinin sanatı.. Esas olarak 19.yüzyıl sonunda Fransa da ortaya çıkan açık hava resim ekolü,temel olarak renklerin tesirine ve ışığın etkisine dayanan ,o zamanki akademilerin katı sanat eğitimlerine savaş açan bu yanıyla resim sanatını yeni teknikler konusunda zenginleştiren, daha sonra ama kaynağını pozitivizmden alan yüksek derecede subjektif bir sanat anlayışında ifadesini bulan empresyonizm,sonunda içeriğe değinmeden çok hızlı akıp giden bir anı yakalamak isteyen ,içerik olarak zayıf biçim denemeleriyle yozlaştı. İzlenimcilik 1. Doğayı gerçekte olduğu gibi bütün ayrıntılarına bağlı kalarak değil, ondan edinilen izlenim ölçüsüne göre anlatan, doğrudan doğruya gerçeği, nesneyi değil de onun sanatçıda uyandırdığı duyumları vermeyi yeğleyen sanat akımı, empresyonizm. 2. sanatta dış etkilerin içe yansıması, içte izler bırakması ve bu izlere dayanarak sanat yaptıklarını yaratması. (Türkçe sözlük TDK)
REALİZM
Sanatçının hayatta, doğaya ve toplumsal gerçekliğe yönelik yaklaşımı. Bu yönüyle realizm, insanlığın bütün büyük sanat eserlerinin temelini oluşturmaktadır. Realist yazarlar, halkın sömürüden ve baskıdan kurtulmasına duyulan özlemi dile getirmişler, eleştirel toplumsal görevler edinmişler, özellikle Rusya’da devrimci demokratizmin etkisi altında eleştirel realizme doğru gelişmişlerdir.
GERÇEKÇİLİK
Güzel sanatlarda 19. Yüzyılın ortalarına doğru, yeni kalsikçilikle romantizmin biçimsel güzellik esaslarına karşı tepki olarak ortaya çıkmış olan bir sanat akımıdır. Sosyalist gerçekçiliğin temellerini Marks ve Engels yaratmışlardır. Bununla birlikte diyalektik ve tarihsel materyalizm en tutarlı biçimde sanat alanına uygulanarak gelişmesinin en yüksek noktasına erişen realizm, sanat ve edebiyatta, doğanın ve toplumun dönüşüm süreci içinde önemli silahlardan biri haline geldi.

ÇSA
Nisan 2009

26 Nisan Gösterisinden Notlar: MEDEA

2009-04-28T20:01:00.020+03:00

Tarihin Koynunda Bir Kadın…

Medea… Kadının varlık sorunsalının işlendiği, erkek egemen bir sistemin içinde devinen bir kadının neler yapabileceğinin anlatıldığı Euripides’in tarihsel tragedyası… Euripides’in “Medea”sı M.Ö. V. Yüzyılın toplumsal koşulları çatısı altındadır. Oysa ki, Medea, günümüze kadar gelebilen etkili oyunlardan biri olmayı başarmıştır. Bunun sebebi ne olabilir? Elbette ki oyunun öznesinin temelde “insan”, özelde “kadın” olması … Euripides bu oyunda , çağının mihenk taşları “Aiskhylos” ve “Sophokles” ten farklı olarak çağda gelişen aydınlanma sürecine ayak uydurmuştur. Aiskhylos ve Sophokles’in işlediği gelenekçi tutum ve yurttaşlık bilincinin aşılanmasından öte, toplumsal bir sorun, kadının gelgitleri, kıskançlık, katil olmak, aşk ve intikam gibi insani duygular yer alıyor Medea adlı oyunda… Gerçekçi öğeler dışında büyücülük, zehirli hediyeler gibi gerçek dışı öğeler de kullanılmış antik eserde. Ancak bu değerlendirmeler Antik Yunan yaşam koşulları için geçerli… Günümüzde, Medea’yı modernize edilmiş olarak dünya sahnesinde görebiliyoruz. Bunun güzel bir örneği, Christa Wolf’un Antik Yunan efsanesinden uyarladığı ve Berliner Ensemble Bertolt Brecht Platz’da izlediğim “Medea: Stimmen (Medea: Sesler)” dir. Eski Doğu Almanya’nın roman yazarı ve edebiyat eleştirmeni olan Christa Wolf, Euripides’in Medea’sındaki ataerkilliği ortadan kaldırıp anaerkilliği serpmiştir kendi uyarlamasına. büyücü, gelenekçi öğeleri de seçip almıştır. Feminist nüvelerle yaklaşmış Christa Wolf oyuna ve çokseslilik kullanılarak oyun tamamıyla aydınlanmış. Bakın: Öldüren her zaman suçlu mudur? Ya da MÖ 5. Yüzyılda kadın öldürmese bile suçlu olabilir mi? Evet… Medea Euripides’e göre katil cani ve dengesiz… Krallar da Kraliçeler de erkek nasıl olsa… Kısaca aydın yazar Medea’da Kassandra’da olduğu gibi aslında eserlerin gerici yanlarını arka plana atarak eserin ilerici yanlarını yüceltip sağlam eserler kazandırmıştır dünya edebiyatına ve dolayısıyla tiyatrosuna. Şimdi Medea şefkatli bir anne mi adi bir cani mi kıskanç bir kadın mı haksızlığa uğramış bir eş mi görelim…

Medea’nın Öyküsü

Doğulu prenses Medea, Yunan serüvenci Iason`la evlenebilmek için kendi babasına ve ulusuna sırt çevirir ve Yunanistan`a gider. Ancak bu evlilik, Iason`un iktidar hırsı ve rahata düşkünlüğü sebebiyle bitme aşamasına gelmiştir. Iason, Korinth kralı Kreon`un kızı Glauke`yle evlenecektir. Iason bu evliliği Medea ve çocuklarının geleceği için yapmak istediğini söylemektedir. Bunu duyan Medea, kocasının yeni evliliğini ve gerekçesini kabullenmez ve öç alma eylemini düşünmeye başlar. Medea`nın büyücü olduğu haberini alan Kral Kreon, Medea`nın kızına zarar verebileceği endişesiyle yirmi dört saat içinde ülkeyi terk etmesi emrini verir, bu kararla Medea bir kez daha yıkılmıştır, çaresizlik içinde krala yalvarır ve kararından vazgeçirmeye çalışır. Bu arada Korinth’de bulunan Atina kralı Aegeus Medea`ya Atina’ya gelmesini ve kendisini büyücülük yoluyla çocuk sahibi yapmasını ister. Kendisine bir umut ışığı doğduğunu varsayan Medea, çocuklarını kocasına verebileceğini söyleyerek kralın kızından onların bu ülkede kalmalarını sağlamasını ister ve Glauke`ye çocuklar aracılığla büyülü ve ağulu armağanlar gönderir. Glauke`nin hediyeleri kabul etmesiyle Medea`nın öç alma eyleminin birincisi başarıyla gerçekleşir. Armağanlara dokunan gelin adayı Glauke orada can verir, kızını kurtarmaya çalışan Kral Kreon da despotça tutumunun ve hırsının bedelini canıyla öder. Medea son olarak kendi çocuklarını öldürerek Iason`nu cezalandırır ve bu dehşetle baş başa bırakarak ülkeyi terk eder.

Ve Medea’nın Ayak İzleri…

Ya biz neler yaptık Medea’ya… Her yazar kendi yaşam koşullarına tarihsel geçmişine göre yaşattı bize Medea’yı… Euripides, Antik Yunan koşullarına göre Medea’yı yerleştirdi metnine … Christa, Doğu Almanya’nın bugün eski olan aydınlığını serpti ve daha niceleri… Biz ise Medea’nın Ayak İzlerini takip ettik, dünyanın unutulmuş mekanlarında nice Medealar gördük… Gerici geleneklerin kurbanı oldular genç kızlarımız kimi vakit; bazense Medea gibi olup insanlığın yüz karası olarak anılıp lanetlendiler… Ülkede küçük yaşta evlendirilen, kuma olarak mecburi evlenen kadınlar maalesef sayıca çok fazla… Bütün bunların dışında büyük bir çoğunlukta kadın, erkek egemenliği altında cins ayırımına maruz kalmakta…

Nedir öyküsü bizim Medea’mızın?

Kız çocuklarının erken yaşta evlendirildiği bir kültürel yapı içinde, kız çocuklarının kendi kararları olmaksızın erken evlendirildiği ve yaşamlarının büyük bir çıkmaza sokulduğu anlatılır… Medea’nın Ayak İzleri’nde bu hikayeyi klasik yöntemlerin dışında anlatacak sahnelere ve anlatım diline sahip olacaktır… Sokakta sek sek oynayan kız çocuğunu kolundan tutup, arkadaşlarından ayırıp, eve götüren bunu da büyük bir sorumlulukla yapan bir kadın…
“Yaşadığım topraklarda kadınların rüyaları siyah beyazdı hep… Düşlerini paylaşmaksa ölüm…”

Kızın annesi… Evde kızgın bir erk. Ve düğün hazırlıklarının başlaması… Eve gelen konu komşu kadınlar, kına yakmaya başlanır. Kız bu duruma karşı çıkacak güce sahip olamadığı için teslim olmuş, dayatılanları yaşamak zorunda bırakılmıştır. Burada geline gösterilen özen onun artık yeni bir hayata başlayacağı kınada bulunan toplulukça da kanıksanmıştır… Kız çocuğumuzun düşleri vardır oysa daha… Bu kimin umurunda? Kıza eşlik eden yardımcı kadınların bu durumu kızın kanıksaması için yaptıkları konuşma; “aklını kadınlığına ortak et yola gelir elbet” kızın bunlara kayıtsız kalışı… oda da yalnız bırakılmıştır, düşlerine ne olacağını sorar kendine; “düşlerime kar yağdı, söyle bana gökyüzü mavin de yalan mı?” odada şöminenin önünde ayakta duruyordur… Pencere ye geçer başındaki duvak boynundan ensesine inmiş oradan da ellerine almıştır. Duvak kızın elinde yumruk olmuş, kız düşlerini arar pencereden dışarıyı dalgın izlerken… Ve düşünde gördüğü o kadın çıkar karşısına evin dışında. Camın içinden kızın elindeki duvağı çekip alır, dans etmeye başlar… Kız izler dansı kadınsa kızın içinde bulunduğu ruh halini de anlatan lirik dansını yapar… Düş biter…
“Bir çığlıktı sessiz yalnızlığım!”

Filmimizde dans ve tiyatro sanat dallarını kullandık… Amacımız düz bir anlatımdan kurtulup kadının isyanını, eşitsizlik çığlıklarını daha etkili ve kalıcı bir dille yansıtmak, sanatla yani… Yönetmenliğini Zafer Özgentürk’ün üstlendiği kısa film Akkapı eski halkevi binasındaki tiyatro sahnemizde insanlarla buluştu. Öncelikle müzikleriyle bize lezzetli anlar yaşatan Duygu ve Ferhat'a ekibimiz adına çok teşekkür ediyorum. Filmin ardından özel kısa bir Medea’nın Ayak İzleri ile aynı adlı dans tiyatro koreografisiyle sahnedeydik. Üstlendiğim koreografi çalışmaları sürecinde beraber olduğumuz insanlar Medea’yı an an tekrar anladı ve anlatmaya çalıştı… Benim de dans ettiğim, üç kişiden oluşan koreografimizin diğer karakterleri Gizem Zerayak ve kaval tınısıyla koreografiye eşlik eden Emrah Begeç idi. Medea’nın çığlıkları yetemedi gerçeklikteki acımasızlığa… Bir gölgeye dönüşüverdi Medea sonra… Sonra ise ayak izlerinden başka bir şey kalmadı sahnede…
“Sessiz bir çığlıktı yalnızlığım”
“Yalnızlığım sessiz bir çığlıktı… Hepiniz mi sağırdınız?”

Dilay YATKIN/ÇSA

ELEŞTİRİ: Departures ( Okuribito / Gidişler ) 2008: Ölümün Şiirsel İfadesi

2009-04-21T21:49:00.018+03:00

Ölüm; ne soğuk bir sözcük. Yaşamın kaçınılmaz olanı. Yok oluş mu yoksa yeni bir başlangıç mı?

2008 İstanbul Film Festivali’nin kapanış filmi “Gidişler”, hepimizin ölenler ve kalanlar üzerinde düşünmesini sağlıyor. Oscar’da Yabancı dilde en iyi film, Palm Springs ve Montreal film festivallerinde En İyi Film ödüllerine layık görülen “Gidişler”, Japon kültürü ve inançlarına farklı, duygusal ve naif bir bakış. Filmin baş karakteri Daigo Kobayashi (Masahiro Motoki), çellisttir; orkestrasının dağılmasıyla işsiz kalır ve eşi Miko Kobayashi (Ryoko Hirosue) ile memleketine döner, annesinden miras kalan eve yerleşir. İş ararken gözü gazetedeki bir ilana takılır. “Gidişler” başlığı ile atılmış bu ilanın bir sehayat acentasına ait olduğunu düşünen Dai, soluğu ilandaki adreste alır. İlanın seyahatle ilgisi olmadığını, ölüleri geleneğe göre hazırlama ve tabuta koyma işi olduğunu anlayan Dai, cazip maaş karşısında işi geri çeviremez. Başlangıçta Dai, eşi Miko’dan işini gizler; çevresi ve eşi Miko ,Dai’nin yeni işini öğrenince onu yadırgarlar. Eşi evi tek eder. Miko bir karar vermek durumundadır: Ya ölü hazırlama işini (Nokanshi) bırakacak ya da eşinden ayrı kalacaktır. Dai , işini sevmiştir ve tutkuyla ölüleri son yolculukarına hazırlamaya devam eder.

Film ölüm, aile ilişkileri, ölen kimseye saygı temalarını işler. Filmde ölüleri son yolculuklarına hazırlama işi son derece yumuşak, duygusal bir üslupla anlatılıyor. Defalarca tekrarlanan bu sahne izleyiciye hiç de itici gelmiyor. Uzak Doğu sineması bunu hep yapıyor; bizi felsefi yaklaşımlarla derinden etkileyip, en zayıf, en savunmasız hallerimizle başbaşa bırakıyor. Hayran olmamak elde değil, bu inceden üsluplarına.

Giden / Kalan
Daigo Kobayashi, çello sanatçısı iken, orkestrası dağılınca bir anda çello çalmayı bırakır. Bu bırakış tıpkı babasının onu kolayca terk edişi gibidir. Yeni bir orkestra aramaya kalkışmaz. Çello çalmak onun için bir tutku değildir; zaten küçükken babasının zoru ile çello çalmaya başlamıştır. Babası onu ve annesini Dai daha küçükken terk etmiştir, annesinin ile yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Dai uzaktayken iken annesi ölmüş, Dai annesinin cenazesinde bulunamamıştır. Bunun eksikliğini hisseden kahramanımızın yeni işini kabullenişindeki etmenlerden biri de bu mudur acaba?

Dai’nin memleketine dönmesi, yeni mesleğine başlaması ve onu kabullenişi bir sürükleniştir, hem de hiçbir şeyin farkına varmadan. Eşi ise taşraya taşınmalarına ses çıkarmaz.Eşi için önemli olan Dai’yle birlikte olmaktır. Dai ne yapacağını çok da bilmeden dolgun maaş için işi kabul eder. Gün geçtikçe hazırladığı her cenaze onu değiştirir. Çünkü her hazırlanan cenaze ona yeni farkındalıkların kapısını açar : Giden ve kalan arasındaki bazen acı, bazen güzel, bazen dramatik hesaplaşmalara tanıklık etmek, Dai’ nin başta babasıyla olmak üzere yaşamındaki herkesle ilişkilerini sorgulamasını sağlayacaktır.

Her cenaze töreni, gidenin ve arkada bıraktığı yakınlarının hesaplaşma törenidir aslında. Eşcinsel oğlunu kaybeden baba, sağlığında oğluyla kıyasıya kavga ederken, oğlunun ölümünden sonra onu sahiplenmiş, oğluna sevgisini dile getirmiş; bir motosiklet kazasında yaşımını kaybeden kızın, sağlığında onunla yeterince ilgilenmeyen anne babası ve erkek arkadaşı, cenaze töreninde hatalarıyla yüzleşmiş; hayattayken eşinin yüzüne bakmayan koca, makyajlı yüzü karşısında cenaze töreninde eşinin ne kadar güzel olduğunu fark etmiş; hamam işletmecisi kadının cenazesinde, işlerinde ona yardımcı olmayan, belki bu nedenle de ölümüne neden olan oğlu, annesinin yakılma anında hatalarının farkına varmış; hıçkırıklar içerisinde gözyaşlarına boğulmuştur. Filmde sıkça izlediğimiz ölü hazırlama oldukça ilginçtir.Törenler oldukça huzurlu ve sevgi doludur.Dai ve patronu ölüyü temizleyip giydirdikten sonra ailenin isteğine göre bir makyaj yaparlar.Genellikle ölen kişinin en sevdiği fotoğrafındaki haline benzetmeye çalışırlar.Tüm bu işlemlerin yapılışı sırasında gösterilen saygı ,vakar ve estetik duruş takdire şayandır. Bütün bunlara tanıklık eden Dai, duyusal anlamda bir aydınlanma ve gelişme yaşamıştır. Babasının terk edişi onda derin izler bırakmıştır. Dai, ölenleri son yolculuklarına güzel bir şekilde hazırlayarak ve geride kalanların iç huzurlarını sağlayarak aslında kendi yarasını sarmaktadır. Öyleki bu işi bırakmadığı için eşi evi terk edince bile gidenler ve kalanlarla uğraşmaya devam eder. Babasına kavuşmak özlemi, annesinin son anında yanında olamaması onu içten içe kavurur.

Yıllar yılı hiç görüşmediği babasının ölüm haberini aldığı gün bir karar vermesi gerekecektir. Onunla barışmalı mı yoksa cenazesine bile gitmemeli midir? Dai, doğru kararı verir ve babasının cenazesine eşiyle gider; hatta babasının naaşını kendi, elleriyle hazırlar ve tabuta koyar. Babasının ellerinde ona küçükken verdiği “taş mektubu” bulan Dai, babasının onu sevdiğini anlar ve onunla barışır. Diğer tüm cenaze törenleri gibi bu da bir hesaplaşma ve veda anı haline gelir.
Miko Kobayashi, sevdiği adama destek olabilen iyi bir eştir. Onun kötü günlerinde hep yanında olmuştur. Dai, çelloyu yüksek bir fiyatla aldığını, yeni işinin cenazeleri hazırlamak olduğunu, küçükken babasıyla ilişkilerini, onun terk edişinden dolayı duyduğu üzüntüyü ondan gizlemiştir. Bu anlamda Dai, sevdiğinden zaman zaman yaşamıyla ilgili bazı noktaları ondan saklayan bir eş olarak karşımıza çıkıyor. Düzenli ve sağlıklı bir ailede yetişmemiş olması, Dai’yi insan ilişkilerinde eksik bırakmıştır. Oysa Miko paylaşıma açık, sevecen bir eştir. İlişkilerin düzenli ve sağlıklı yürüdüğü bir aileden gelmekte olduğunu hissederiz. Dai’yi bırakıp döndüğü yer ailesinin yanıdır. Ne yazık ki Dai, yetişirken model alacak kimse bulamıştır.

“Uzun yıllar burada çalışmak, bana ölümün bir kapı olduğunu öğretti.”
Filmde değinmeden geçemeyeceğimiz bir başka karakter de Dai’nin patronu Ikuei Sasaki (Tsutomu Yamazaki)’dir. THT’nin(Tabut Hazırlama Acentesi) patronu olan Ikuei ‘in ilk hazırladığı tabut 9 yıl önce ölen eşininkidir. Zamanla son derece sakin, soğuk kanlı, bilge bir insan halini almıştır. Gidişlerin ona verdiği en büyük ders, yaşamın güzel bir şekilde geçirilmesi gerektiğidir. Bitkileri çok sever; evinde, bürosunda çiçekler yetiştirir. Çünkü, onlar bir başka canlıyı yok etmez. Yemek yemek onun için bir ritüel gibidir. İyi bir gurmedir. Onun çok daha önemli bir yönü de Dai’ya iyi bir baba modeli olmasıdır. Dai’nin hayata bakışı, Ikuei’nin işini tutkuyla yapması ve hayatı yorumlaması ile değişir.

Ölüm filmde güzel bir yolculuğun başlangıcı olarak sunuluyor. Bu yolculukta gidenler her şekilde güzel hazırlanmalı; güzel giysiler giydirilmeli, makyajları yapılmalı, yakılacak olsalar dahi onlara gereken özen gösterilmelidir. Japon geleneklerinin bu yumuşak yüzü bizi derinden etkiliyor. Usta Ikuei de, Dai de cenazeleri ustalıkla ve en güzel şekilde hazırlarlar. Filmde bu işi layıkıyla yerine getiremeyen cenaze hazırlayıcılarına da rastlıyoruz. Ya da bazı insanlar cenaze hazırlayıcılığı işini pek muteber bir iş olarak görmemektedirler. Bu anlamda bu gelenneğin korunmasının altı da çizilmiş oluyor.

“Gidenlere son söz: ‘İyi yolculuklar, güle güle.’ olmalı.”
Filmde dikkat çeken bir unsur da cenaze törenlerine ölenle küs olunsa dahi ona saygı gereği katılmaktır. Bu bir dönülmez gidiştir; insan kendisiyle ve ölenle yüzleşmekten, barıştan kaçınmamalıdır. Aslında bunun ötesinde bir ileti verilir izleyiciye: Bu da bu yüzleşmemeleri cenaze törenlerine bırakmama, insanların sevdikleriyle sağlıklarında iletişim içerisinde olmalarıdır.Yoksa güzel bir uğurlama bile pişmalıkların önüne geçemez.
Filmin müziklerine diyecek yok doğrusu. İnanılmaz etkileyiciler ve filmle örtüşmüşler. Kuşların göletten uçuşuyla bir cenazenin yakılışının iç içe verildiği, fondan çello sesinin yüseldiği bir sahne var ki bütün Çukurova Sanat Atölyesi ekibini gözyaşlarına boğdu.

Hollywood gözüme görünme!
Sonuç olarak; “Gidişler” duygusal olarak bizi ta derinden etkileyen, kendi yakınlarımızla ilişkilerimizi sorgulatan, göz yaşlarınızı tutamayacağınız enfes bir dram. İlk fırsatta izlemenizi öneriyoruz. İyi seyirler...

Volkan KURT
Nisan 09 / ÇSA

ELEŞTİRİ: " The Reader ( Okuyucu ) 2008 "

2009-04-11T19:52:00.070+03:00

“The Reader” Bernhard Schlink’in aynı adlı romandan David Hare’in senaryolaştırdığı, yönetmenliğini Stephen Daldry ‘in üstlendiği dram türünde 2008 yapımı bir film. Başrollerinde Ralph Fiennes ve Kate Winslet yer aldı. Altın Küre Ödülleri (66.), Akedemi Ödülleri (81.), SAG (Screen Actors Guild Awards) ve BAFTA (The British Academy of Film and Television Arts) ‘da pek çok ödül sahibi filmle son olarak Kate Winslet, 81. Oscar’da En İyi Kadın Oyuncu ödülünü aldı. Yıl 1958. II.Dünya Savaşı sonrası Almanya. 15 yaşındaki Michael Berg (David Kross)’in okul dönüşü yolda hastalanması ve 38 yaşındaki Hanna Schmitz (Kate Winslet)’in ona yardım etmesiyle film başlar. Bu yardıma teşekkür için genç, bir süre sonra Hanna’ya çiçeklerle döner. Birden bire aralarında temeli cinselliğe dayanan bir aşk başlar. Okul çıkışlarında Hanna’nın evine gelen genç, ona kitaplar okur. Artık her buluşmaları kitap okuma ve cinsel birliktelik seansları haline gelir. Micheal, Hanna’ya gittikçe tutkuyla bağlanmaya başlar. Tramvayda bilet kesen Hanna, bir süre sonra işinde terfi eder ve Micheal’i terk eder. Ayrılık bu gence çok acı gelmiştir. Aradan 8 yıl geçer, Hanna’nın genç bir hukuk öğrencisi olan Micheal ile karşılaşması, II.DünyaSavaşı’nda toplama kamplarında gardiyanlık yaparken 300 Yahudinin ölümüne neden olmak suçlaması ile yargılandığı mahkeme salonunda olur. Hanna, mahkemede bütün suçu üzerine alır; sırrını ifşa etmez. Ömür boyu hapis cezasına çarptırılan Hanna, okuma yazma bilmemektedir. Mahkemede onu dinleyen Micheal, onun lehine tanıklık etmez; çünkü okuma yazma bilmediğini söyleyip Hanna’yı rencide etmek istemez. Micheal, okuduğu kitapları kasete kaydeder ve Hanna hapisteyken ona yollar. Bu kasetlerle okuma yazma öğrenen Hanna, tahliye edileceği gün intihar eder. Film başlangıçta oldukça durağan seyrediyor. Uzun bir süre Kate Winslet’ın çıplak bedeniyle karşı karşıyasınız ve bu çıplak sunuma anlam veremiyorsunuz. Ancak bu sahneler, filmin ilerleyen bölümlerinde Kate ve Micheal ilişkisinin niteliğini ve Micheal’in acılarının nedenini kavrayabilmemiz bakımından önemlidir. Film, kendinden yaşça büyük birine aşık olma ekseninde suç/suçlu tanımlarını ve Yahudi soykırımını irdeliyor.

Oedipus Kompleksi

Micheal daha 15 yaşında ve kendinden 16 yaş büyük bir kadınla birden bire cinselliği tanır. Micheal okul dönüşü yolda hastalanır, Hanna ona yardımcı olur; Micheal iyileşince de ilk karşılaşmalarında birbirlerini tanımadan cinsel birliktelikler yaşamaya başlarlar. İlk bakışta aralarındaki ilişkinin başlama biçimi ve şiddeti öykünün tutarlılığı açısından pek doğru gelmeyebilir. Fakat burada altı çizilmek istenen de ilişkinin biçimidir. 15 yaşındaki bir genç niçin kendinden yaşça büyük bir kadını arzular ve 38 yaşındaki bir kadın niçin 15 yaşındaki bir gençle beraber olmak ister? Bu noktada değerlendirmemiz Freaud ve Psikanalizm çerçevesinde olacaktır. Freaud’a göre “oidipal” dönemde çocukta cinsel uyarımlar ortaya çıkar, anneye karşı yoğun cinsel istek ve bağlılık gelişir. Bu istek çocuğun babasını bir rakip olarak görmesine ve hadım edilme korkusuna yol açar. Bu korku anneyle cinsel birliktelik isteğinden baskın çıkar ve çocuk iktidarı anneyle birlikteliğe tercih eder. Bunun gerçekleşmesi için çocuğun babayla ilişkilerini güçlendirmesi gerekmektedir. Bu noktadan hareketle Micheal’in bunu yapamadığını söyleyebiliriz. Filmin sonunda Micheal’in bunun farkında olduğunu Hanna’nın Yahudi “kurbanlarından” biriyle oturup hesaplaştığı sahnelerde görebiliriz. Micheal’in sözleriyle ifade edecek olursak: “Başka insanlara çok daha kötüsünü yaptı.” Micheal iyi bir koca, iyi bir baba, anne ve özellikle de babası için iyi bir evlat olamaz. Eşinden boşanır; kızını pek sık görmez; annesini ziyaret edemez ve en dikkat çekici olanı babasının cenazesine dahi katılmaz. Mahkemede Hanna yargılanırken onun okuma ve yazma bilmediği sırrını bilmediğine dair leyhte ifade vermemekle görünüşte onun sırrını açıklamak istemez. Acaba alttan alta Hanna’ya onun büyümesine, psikolojik olarak yetişkin bir birey olmasına engel olduğu için ona bir öfke mi duymaktadır? Film başında gençken ağladığı sahnenin benzeriyle filmin sonunda Hanna’nın ölümüyle yeniden karşılaşırız. Yıllar geçmiş ama Micheal, Hanna’nın ona hep seslendiği gibi “çocuk” kalmıştır.
“Büyümüşsün çocuk!”
Hanna’nın 15 yaşındaki bir gence yaklaşması için film boyunca hep geçerli bir neden bekleyip duruyorsunuz. Ailesini ya da çocuğunu kaybetmiş olması gibi bir nedenle karşılaşacağınızı sanıyorsunuz fakat bu nokta tam olarak aydınlığa kavuşturulmuyor. Micheal’e yaklaşımı hep bir çocuğa yaklaşımı gibi. Aralarındaki cinsel birlikteliklerden tutun da, onu yıkaması, ona seslenmesi anne-çocuk bağlamında ortaya konuyor.
Okuma – Yazma
Hanna okuma-yazma bilmez, Micehal ona kitaplar okur. Okuyamamak onun için ciddi bir sorundur ve sorunu içselleştirmiştir. İşinde terfi ettiğinde, ofisteki yeni işi için sevinmez. Çünkü ofiste okuma-yazma bilmemesi sorun olacaktır. Mahkemede 300 Yahudinin ölmüyle sorumlu tutulduğu tutanağın kendisinin yazmadığını söyleyemez. Bunun bedelini ömür boyu hapis cezasına çarptırılmakla öder. Hanna’nın hapiste bulunduğu sürede Micheal’ın edebiyatın başyapıtlarını kasetlere okuyup Hanna’ya göndermesi Micheal ve Anna arasındaki duygusal bağın devamını sağlamıştır. Aradan geçen yıllara rağmen Micheal, Hanna’nın okuyucusu olarak kalmaya devam etmiştir.
Suç / Suçlu

Filmde işlenen yan temalardan biri de “suç ve suçlu” dur. Evet, Hanna bir şekilde suça bulaşmıştır. Yahudi toplama kamplarında çalışmış, insanların ölmesinde doğrudan ya da dolaylı rolü olmuştur. Micheal’in hocası profesörün ağzından doğrudan konuyla ilgili filmin tavır ve tutumunu öğreniyorsunuz. Dönemin kanunlarının suç demediği bir davranışa sonrasında ceza verilebilir miydi? Bu noktada Hanna’ya insani bir boyuttan bakmış oluyoruz. Adalet mekanizmasının işleyişi de filmde eleştirilen bir başka konu.Hanna’nın gardiyan arkadaşları suçu paylaşmaz ve ona atarlar. Mahkemede Hanna bir kurbandır. Adalet sistemi, Yahudi soykırımına neden olan sistemi ve pek çok insanı unutmuş, Hanna’yı cezalandırarak günah çıkarmak ister gibidir.
Ah Şu Kitaplar...
Filmin sonunda Micheal, hapisten çıkacak Hanna’ya yakınlık göstermez; modern hayatta yanında olmayacağını hissettirir. Dışarı salıverileceği gün Hanna, koğuşunda kitapların üzerine çıkıp kendini tavana asar. Ölümünde kitapların yardımcı/neden olması yine anlamlıdır.

İki Kurban
Micheal, Hanna’nın vasiyetini yerine getirmek üzere, Yahudi toplama kampından kurtulan Bayan Mather ile görüşmeye gider. Durum her ne kadar bir vasiyeti yerine getirme görevi gibiyse de iki kurbanın karşılaşması ve birbirlerini anlayarak kısmen huzura kavuşturması halini alır. Micheal, Hanna’nın kıza gönderdiklerini teslim eder; Hanna’nın sırrını anlatır. Dahası kendi sırrını da anlatır. Sonuç olarak; film Kate Winslet ve Ralph Fiennes’in başarılı oyunculukları ve David Hare’in senaryosuyla dikkat çekiyor. Senaryosunun başarılı olmasının temelinde, filmin bir edebiyat uyarlaması olması yatıyor. Ancak filmde daha farklı bir son beklemiyor da değilsiniz. Hanna’nın özel yaşamına dair bilgiler ve suçu kabul etmesine neden olacak daha gerçekçi dayanaklar öğrenmek istiyorsunuz.

Volkan KURT / ÇSA
Nisan 2009

ELEŞTİRİ: " Donmuş Nehir (Frozen River) "

2009-04-11T19:08:00.000+03:00

Donan sadece nehir mi?

Başrollerini Melissa Leo(Ray Eddy) ve Misty Upham(Lila)’ın paylaştığı Donmuş Nehir, çağımız insanının zorluklar karşısında içine düştüğü/düşürüldüğü sıkıntıları ve bu sıkıntılar karşısındaki mücadelelerini işleyen bir dramdır. Ray Eddy, kocası tarafından terk edilmiş, iki oğluna bakmak zorunda kalan, ekonomik sorunlar yaşayan, ön ödemesini yaptığı prefabrik evinin kalan borcunu da ödeyip sıcak, güvenli evine kavuşmak isteyen bir kadın. Kocası kumar bağımlısıdır ve evin borçları için biriktirilmiş parayla evden kaybolur. Filmin ilerleyen sahnelerinde anlarız ki geçmişte Ray ve kocası, kumar bağımlılığı yüzünden şiddetli geçimsizlik yaşamış ve Ray kocasını yanlışlıkla bacağından silahla vurmuştur. Evin ergen çocuğu T.J. (Charlie Mcdermott), babasının evi terk edişinden annesini sorumlu tutmaktadır ve bu yüzden annesiyle pek barışık değildir. Ray’in bu noktada tek derdi çocukları için konforlu bir prefabrik ev ve onlara daha güvenli bir gelecek hazırlayabilmektir.

Arayışlar içine giren Ray, Kanada sınırında yaşayan Mohawklı bir kızıldereli kadın Lila ile tanışır. Lila, sınırdan kaçakları araçla geçirmekte ve bu şekilde para kazanmaktadır. Lila doğum yaptığında bebeği kayınvalidesi tarafından alınmış ve bu durum karşısında Lila kayıtsız kalmıştır. İnsan kaçakçılığından kazandığı parayı kayınvalidesine verir ancak o, parayı kabul etmez...

Gözleri iyi görmediği için araç kullanamayan Lila, Ray ile beraber sınırdan insan kaçırmaya başlar. Kısa sürede riskli ama kolay sayılabilecek para kazanmaya başlayan iki kadın türlü maceralara atılırlar.

Filmde annelik, ırkçılık, fedakarlık, vefa , iş hayatında kadın, aile ilişkileri gibi tema ve yan temalar vardır. Bu temalar filmde birbirinden ayrılamaz bir bütünlük içerişinde verilir ki bu da senaryoyu başarılı kılar. İlk insanın “mağara” serüveni ile başlayan “güvende olma, barınma” içgüdüsü filmde “ev” imgesi ile karşımıza çıkar. Bütün temaların merkezinde “ev” imgesi vardır. Ray, Lila, Çocuklar, Mohawklar, ve ülkeye girmeye çalışan kaçakların yaşamlarını şekillendiren güvenli ve daha nitelikli bir yaşam isteğidir.

"Babannene hoşça kal de!"

Ray, film boyunca çocukları için her türlü zorluğa girişir: Hayati tehlikeler atlatır, iş hayatında sıkıntılarla boğuşur, yasal olmayan iş ve kişilere bulaşır... Lila başlangıçta çocuğundan ayrıdır, onu uzaktan sever, kayınvalidesinin elinden alacak kadar gücü yoktur; Ray’i farkında olmadan model alır ve filmin sonunda hayata karşı duruşunu değiştirir. Mohawklı genç anne, kayınvalidesinden çok kararlı bir şekilde bebeğini alır, Ray’in çocuklarına ve kendi bebeğine bakmak için prefabrik eve yerleşir. Bu anlamda Lila annelik konusunda Ray’den ciddi bir ders almıştır.

Öteki

Filmde insanın diğer insana yaklaşımını ırkçılık ya da “öteki” bağlamında değerlendirebilirsiniz. Ray Lila’nın gözünde “beyaz bir kadın”dır. Arabası çalınabilir; beyazdır ve sınırdan insan kaçırırken polis ondan şuphelenmez... Ray’in gözünde ise Lila “Mohawk”lıdır. Mohawk, bir bölümü Kanada sınırında yaşayan kızılderili kabilesidir. Ray, yanıbaşındaki Mohawklıların yaşam alanları ve kurallarında habersizdir. İki toplumun birbirinden kopuk, habersiz ve birbirleriyle ilişkilerinin sınırlı olduğuna dair sinyaller alırız bu noktada.

Sınırdan kaçırdıkları insanlar bazen Çinli, bazen Paki’dir. Bu insanların dünyaları, beklentileri, umutları Ray ve Lila için ne uzaktır. Kaçaklar karga tulumba bir aracın bagajına tıkılırlar. Üstelik kaçmasınlar diye ayakkabıları dahi alınır. Sınırın öteki tarafında kaçakları bir sürpriz bekler çünkü, kaçırılma bedeli olarak kendilerine 40.000 – 50.000$ yeni borç çıkarılacak, belki de ömürleri boyu bunu ödemek için çalışmak zorunda kalacaklar. Ne Ray ne de Lila, kaçakların sınırın ötesinde ne beklediğiyle ilgilenir, onlar sadece kaçakları sınırın öte yanında kaçakçılara teslim edince alacakları 1.200$’ı düşünür.

Paki bir çiftin sınırdan Kanada’ya kaçırılması sırasında, çantalarında “nükleer bir silah ya da gaz” olabileceğini düşünen Ray, çiftin içinde bebekleri bulunan çantalarını bilmeden araçtan dışarı atar. Ray, Paki’nin ne demek olduğunu ve Pakistan’ın nerede olduğunu dahi bilmeksizin bu çifti neredeyse “terörist” olarak damgalamıştır. Neyseki dönüp çantayı almaları ile bebek donmaktan son anda kurtulur ve bir hatayı insana yakışır düzeltirler.

"İnsanların benden çalmasından bıktım"

Son işlerinde iki kadını bir sürpriz beklemektedir. Sınırın ötesinde bir insan kaçakçısı paralarını keser, bu durum karşısında Ray, silahını çeker ve 600$ için insan öldürmeyle burun buruna gelir. Yaşam koşulları bu iki kadın için, insan ticareti yapmayı ve insan öldürmeyi dahi kabul edilebilir kılmıştır. Günümüz insanının yaşamdaki zorluklar karşısında içinde düştüğü/düşürüldüğü güdüsel hırslar burada başarı ile çizilmiştir.

İş hayatında kadın...

Peki, Ray hiç böyle yasal olmayan işlere bulaşmasaydı, yaşamını sürdürmek için gerekli parayı çalışarak kazansaydı olmaz mıydı? Olmazdı, olamazdı... Ray yarı zamanlı bir işte çalışmaktadır, işini sevmez fakat işine sadıktır; filmin ta başında patronuna tam zamanlı çalışmak istediğini söyler. Patronu onun işini sevmediği gibi bir bahneyle reddeder; Ray’in işini iyi yapmaya çalıştığını, işine vakkitnde geldiğini görmezden gelir... Oysa Ray’in genç ve çekici kadın iş arkadaşı Pat için iş yerinde durum bambaşkadır... O, işine geç de gelebilir; işinde savruk da olabilir.Ya Lila, o kendisine normal bir iş bulup zor, tehlikeli kaçakçılık işine bir son veremez miydi? Lila geçmişte bunu denemişti. Filmin ilerleyen sahnelerinde de ofiste bir çeşit sekreterlik işi edinir. Fakat ciddi bir görme sorunu vardır ve bu iş yaşamını etkiler. İş arkadaşları onun bu sorununu ciddi bir biçimde eleştirir.Anlayacağınız iki kadın da insan kaçakçılığı gibi bir ahlaksızlığın, suçun parçası olmak durumuna itilir.

Film sonunda iki kadın yakayı ele verir; ikisinden birinin polise teslim olması yeterlidir. Lila kendisi polise teslim olmak ister, çünkü Ray’in çocukları vardır. Ray bunu kabul etse de sonra bu fikirden döner, elindeki parayı Lila’ya teslim eder; ondan çocuklara bakmasını ve kendi prefabrik evine yerleşmesini ister. Bu anlamda Ray, bir kadın-anne dayanışması örneği göstermiştir.Donmuş Nehir, bize Kanada’nın buzlarla kaplı coğrafyasında ciddi bir insanlık dersi veriyor. Görünüşte donan ve üzerinden insan kaçakçılığı yapılan bir nehirin hikayesidir film; donan, sadece bir nehir mi yoksa insan ve insanlığı ait değerler midir?

Volkan KURT / ÇSA
Mart 2009

Tür : Dram / Suç
Yönetmen : Courtney Hunt
Senaryo : Courtney Hunt
Yapım : 2008, ABD , 97 dk.
Oyuncular Melissa Leo (Ray Eddy) , Misty Upham (Lila) , Michael O Keefe (Trooper Finnerty) , Mark Boone Junior ( Jacques Bruno) , Charlie McDermott (T.J.) , James Reilly (Ricky)

Limon Ağacı ( Lemon Tree / Etz Limon )

2009-03-30T10:19:00.014+03:00

Limon ağaçlarını korumak için İsrail devletiyle mücadeleden sakınmayan Filistinli dul bir kadın; Selma’nın dramıdır Limon Ağacı. İsrail savunma bakanı, Selma’nın evi ve bahçesinin hemen yanına yerleşince, limon bahçesi ulusal güvenliği tehdit eden bir unsur olarak tanımlanır ve bahçenin bozulmasına karar verilir. Hakkını ve limon ağaçlarını korumak için elinden geleni esirgemeyen Selma, tuttuğu avukata âşık olup, bir de üzerine davası uluslar arası boyutlara ulaşınca film dramatik, ironik bir serüven haline gelir...Yönetmen Eran Riklis’in çok beğenilen filmi Limon Ağacı, Filistin İsrail sorununa insani bir açıdan ve her iki tarafı da eleştirerek bakıyor. Gerçek bir hikayeden yola çıkarak senaryolaştırılan Limon Ağacı, katıldığı hemen her festivalden ödülle döndü...

Film, Filistin ile İsrail arasındaki çözümsüzlük ekseninde, farklı sosyal statülere ve yaşamlara sahip iki kadının Selma ( Hiam Abbass ) ve savunma bakanının eşi Mira’nın ( Doron Tavory ) hayatlarındaki erkeklerle mücadelelerini irdeler.

Evrensel sorun: Erkek! Selma ve bakanın eşi karşıt birbirleriyle mahkemelik, “karşıt taraflar” olmalarına rağmen neredeyse ortak duygu ve düşüncelere sahip,birbirlerini destekleyen, erkeklerin dünyasında yaşamaya çalışan iki direngen kadın. Selma, eşi ölünce ve çocukları evden ayrılınca hayatını yalnız sürdürmeye çalışır. Babasından kalan elli yıllık bir limon bahçesiyle ilgilenmek durumundadır. Bu bahçe onun sadece hayatını sürdürmesinde bir araç değil, aynı zamanda onun geçmişi, babası, kocası, çocukluğu, toplamda Filistin ile arasındaki bağdır. Bahçenin bozulması karşılığında verilecek maddi tazminatı da bu yüzden elinin tersiyle iter. Elinde tek bu bahçe kalmıştır.

Ya o da giderse... Savunma bakanı İsrail –bakanın isminin İsrail olması da manidardır ayrıca - ve eşi, sınırdaki yeni evlerine büyük bir mutlulukla yerleşirler. Savunma bakanı, “Sınıra bu kadar yakın bir yerde yaşamak nasıl bir duygu? Korkmuyor musun?” sorusuna, “Hedeflerimize ulamamız için kendi sınırlarımızı çizmemiz gerek.” ve “Paramızı ödediğimiz sürece sorun yok.” diyecek kadar pervasızdır. Bakan, tutum ve davranışları ile aslında İsrail’in Filistindeki bütün maddi ve manevi kültür ögelerini para ve güç ile yok eden istilacı zihniyetinin bir göstergesidir.

“Kes ağaçları. Her zaman olduğu gibi, gerçeği görmezden gel.” Görünüşte son derece güzel ve konforlu bir yaşam sürmekte olan bakanın eşi Mira, gerçekte “güçlü” bir erkeğin ardında izole, pasif, kendisine verilenle yetinmek zorunda kaldığı bir dünya içerisindedir. Selma bahçesi için mücadele verirken, o da kocasıyla ilişkisini sorgularken bulur kendini. Kocası onu ne kadar sever, dinler; onun düşüncelerine değer verir... Kocasının, kadın koruması ile ilişkisini sezinlemesine rağmen son derece pasiftir ve durumu sorgulama cesareti dahi gösteremez. Çitin bir tarafında Selma hapsolmuşken, öteki tarafta ise bakanın eşi hapsolmuştur aslında...

“Keşke sendeki cesaretin yarısı bende olsaydı.” Selma, yaşamla mücadelesine devam ederken bir anda genç bir erkekle, avukatı ile muhtemelen duygusallık boyutunu aşamayan bir ilişki yaşamaya başlar. Bu durum çevresince hemen yadırganır ve ciddi uyarılar alır. Öyle ya, dul da olsa kocasının hatırasına sadık olmalıydı İslam dünyasında bir kadın. Genç avukat, Selma’yı sevmesine rağmen onun dul ve yaşça ondan büyük olması gibi nedenlerle bu ilişkide kendisini “cesaretsiz” olarak tanımlar. Yaşadıkları erkek egemen çevre ikisinin de hayatını izole etmiştir. Genç avukatın, filmin finalinde Filistinli bir bakanın kızı ile nişanlanması kariyerinde yükselmesini sağlayacaktır ki bu nişan onun için çevrenin onay vereceği bir birlikteliktir.

“Sen namuslu bir kadınsın. Kimsenin rahmetli kocanın hatırasına ve şerefine leke sürmesine izin vermem.” Selma, bahçesinin bozulacağı kararını aldığı gün İbranice okuyamadığı için soluğu Filistinli bir kanaat önderinin yanında alır. Önder, mektubu göz ucuyla okur. Ancak Selma’ya herhangi bir yardımda bulunmaz. Sadece bahçesinden vazgeçmesini ve karşılığında verilecek tazminatı kabul etmemesini salık verir. “İsrailliler çok cömertler ama biz onların parasını almayız. Bunu biliyorsun değil mi?” der ve işin içinden çıkar. Bahçenin, Selma’nın geçmişiyle bir bağ ve geçim kaynağı olduğunu hatırlamaz. Selma’nın çevresindeki erkek egemen dünya, onun dul bir kadın olduğunu yardıma ihtiyacı olduğunda değil de genç avukatla duygusal ilişkisi “dile düştüğünde” hatırlar ve bunu Selma’ya katı bir üslupla hatırlatmaktan da çekinmez.

Yeni bir başlangıç... Bakanın eşinin Mira’nın mahkemeye katılması, bu iki kadın arasındaki sessiz sedasız, duygusal dayanışmanın en somut halidir. Mahkeme sonrası her iki kadın için yenilgi gibi görünür; Selma budanmış bahçesine dönmüş, bakanın eşi ise evini terk etmiştir. Aslında iki kadın da yaşamlarında erkeklere ciddi anlamda direnmiş, tutuldukları izole dünyaya baş kaldırmışlar ve yeni bir yaşam biçimine adım atmışlardır.

Erkekler kadınlarla mı var oluyor? Aslında tüm dünyada kadınların acıları onların hayatlarına karışmış erkeklerle ilgili. Görünüşte kadın kimliği, erkek kimliği üzerine kuruluyormuş gibi olsa da gerçekte erkekler kendi kimliklerini, benliklerini kadınlarınki üzerine kuruyor ve tanımlamaya çalışıyor. Bu özellikle erkekler için acınası ve travmatik bir durum değil mi? Muhtemelen Selma’yı kaybeden avukat ve terk edilen bakan bu durumun farkında bile değil...

Volkan KURT/ÇSA

Mart 2009

Eleştiri: " THE KITE RUNNER(UÇURTMA AVCISI) "

2009-03-16T02:52:00.029+02:00

Click for the English version of this article! Eleştirinin İngilizce çeviri metni için tıklayınız!

The Kite Runner Kabil'in Vezir Ekber Han bölgesinden bir Peştun olan Emir isimli çocuğun hikâyesini anlatıyor. Emir çocukluk arkadaşı ve sütkardeşi Hasan'a ihanet edişini unutamamaktadır. Hikâye Afganistan'da krallığın çöküşü, Rus işgali, ülkeden Pakistan’a ve Amerika ya toplu göç ediş ve Taliban yönetimi gibi kargaşalı ortamında kurgulanmış. Afgan yazar Khaled Hosseini’nin (Halit Hüseyni) aynı adlı çok satan romanından uyarlanan “Uçurtma Avcısı-The Kite Runner”da, uzun yıllardır Kaliforniya’da yaşayan Amir adlı bir Afgan göçmeninin, çocukluk arkadaşı Hasan’ın oğlunun başının dertte olduğunu öğrendikten sonra ona yardımcı olmak için Taliban yönetiminin kontrolündeki anavatanına geri dönüşünün öyküsü anlatılır. Kaliforniya’da yaşayan Emir (Amir can), Afganistan’a Taliban rejiminin hâkim olmasından sonra Amerika’ya göç eden Kabilli zengin bir tüccar ailenin oğludur. Kabil’de geçen çocukluk yılları sırasında evin hizmetçisinin oğlu Hasan ile çok sağlam dostluk bağları kurmuştur. Ancak bir uçurtma yarışı sırasında Hasan’ın başına gelen olayda ona yardım edebileceği halde ona sırtını dönerek en sevdiği arkadaşına ihanet etmiştir. Emir, arkadaşının yaşadıklarını görmezlikten gelir ve yaşamlarının ilerisi için bir kırılma noktasına zemin hazırlar oysa geçmişe dönmek telefondaki bir ses kadar yakındır sadece (!) Emir Hasan' ı gerçek bir dost gibi görmemiştir, babası da Hasan’ın babası Ali' yi... Bir roman uyarlamasına yakışır şekilde karakterlerin farklı dönemlerdeki hallerine, bizzat kendi içlerindeki ve yaşadıkları mekânlardaki değişime tanıklık ediyoruz. Emir, Rus işgali nedeniyle babasıyla birlikte ABD’ye göç etmek zorunda kalır. Yıllar sonra çocukluk hayaline ulaşır, başarılı bir yazar olur. Ancak eski bir aile dostundan gelen telefon, onu zaten bir türlü kurtulamadığı geçmişine geri götürür. Olaylar zinciri, geçmiş ile gelecek arasında sıkışmış başkarakter Emir’in bu yolculuğuyla devam eder. Aradan geçen uzun yıllar boyunca bu ihaneti ve suçluluk duygusunu hiç aklından çıkarmaz. Yıllar sonra Hasan ve karısının Taliban tarafından öldürüldüğü haberini alır. Bunun üzerine bir zamanlar ihanet ettiği çocukluk arkadaşının başı dertte olan oğlunu bulmak ve onun hayatını kurtarmak için Taliban yönetiminin kontrolündeki Afganistan’a geri döner.

Film hangi anlayışa hizmet ediyor?
“Hep sağlıkla, mutlulukla, güzelliklerinle binlerce kez var ol...”

Hasan’ın “Hep sağlıkla, mutlulukla, güzelliklerinle binlerce kez var ol...” cümlesini film içinde birkaç kez duyarsınız bunu bazen Hasan Amir’e bazen de filmin sonunda Amir’in suçluluk duyduğunu anlayacağımız geriye dönüşlerde duyarız… İçten bir ifadedir bu bugün hepimizin özlediği. Film gerçekten güçlü edebi yanı ile dikkat çekiyor. Dostluk, arkadaşlık, vefa, fedakârlık, sadakat gibi gerçekten insan için önemli özellikleri öne çıkarıyor. Bunu film boyunca görüp hissediyoruz... Filmde birden çok tema vardır: çocuk, Taliban, karşılıksız sevgi, yalan, recm... İçten bir sunum taşıyor filmin hikâyesi ve bu görsellikle adeta bütünleşiyor... Diyaloglardaki kusursuzluk filmin bir kitap uyarlaması olduğunun en güzel örneğidir herhalde. Afgan çocuklarının en sevdiği eylemleri belki de uçurtma yarışlarıdır. (Filmin bu kısımlarında kendi çocukluğumuzla bağ kuruyoruz.) Yazının başında da söylemiştim gerçekten başarılı bir film teknik açıdan değerlendirdiğinizde ya da kurgu, çerçeve müzik, ışık… Sahneler arası geçişlerde uyum, enerji vd. Hepsi de ustaca tasarlanmış coğrafyanın kültürü ile uyum içinde anlatım akıp gidiyor… (Finalde bir acıya yer verilseydi yürekler paramparça olurdu sanıyorum. Bu olmaz tabi pozitif bir bakış açısı gönüllere su serpiyor. Eee Amerikan yapımı bir film olunca, maskenin altında ABD olunca aslında filmin sonunda üzülmeniz olanaksız. İyiler mutlaka kazanır ya…! ) Bu film şu an yaşanan sömürgecilik sonrası yeni sömürgecilik dönemi küreselleşme, kültürler arası çatışma, iç savaş ve göç gibi konulara bakış açısı getirmektedir. Ayrıca hatıralar, anlatım, cinsiyet ilişkileri/rolleri gibi kavramlara da değinmektedir. Bir nokta vardır ki bu film Amerikan propagandasıdır aynı zamanda. Kahramanın babası kahramana der ki örneğin kitapta "Dünyada üç gerçek adam var. Amerika - hızlı kurtarıcı-, İngiltere, İsrail". Bu sempati nerden geliyor anlamadım(!) Tabi ki anlaması kolay, mustang hayranı bir adam ABD kültürü özentisi daha birçok özellik onun bize ülkesinin sermayesini temsil eden, Kabil’in en güzel evinde oturan emperyalistlerle iş yapan bir ticaret adamı bir yerli işbirlikçi olduğunu anlamak hiç de zor olmasa gerek… Bu nedenledir ki ABD, İsrail, İngiltere kurtarıcı ilan edilir… Bir bomba da şudur: Baba oğluna "En korkunç suç başkasına ait olan bir şeyi çalmaktır." Yani üvey kardeşine tecavüz edilirken müdahale etmeyip izleyen kahramana özel mülkiyetin kutsallığı vurgulanır. Ruslar’a demediği kalmaz yazarın ve dolayısıyla yönetmeninin, Amerika'ya toz kondurulmaz ama filmde…

Tarihten kısaca, meraklısına…

1979’da Afganistan’ın Rus işgali altında kalması, sosyalizmi karalama kampanyasına dönüştürülmüştür. Khaled Hosseini kitabında bunu propaganda ederken, göz ardı ettiği (Görmezden geldiği de denebilir.) bir olgu da tarihin gerçekliğidir… Gerçek tarihin göz ardı edilmesi ise tarihin çarpıtılmasıdır… Marc Forster da ülkesinin çıkarlarını ve ideolojisini geliştirip yaygınlaştırmak için bu kaynağı işlemeyi bilmiştir. Stalin’in ölümüyle birlikte iktidarı ele geçiren revizyonistler Sovyetleri hızlı bir değişim sürecine hızlı bir geri dönüşüm sürecine sokmuşlardır. Bunun sonucu olarak, 1960’lara gelindiğinde Sovyetler artık sosyalemperyalist bir ülke olmuştur. Afganistan işgali sosyaleperyalis Sovyetler tarafından işgal edilerek gündeme oturmuştur. Revizyonistler bu işgali 'devrim ihracı' olarak empoze etmeye çalışmışlardı… Filmde, “İşte biz bu nedenlerden ötürü Afganistan’a girdik” diyor bir bakıma Marc Forster… Bunu da coğrafya halkının kültürel değerleri üzerinden yapıyor… Afganistan’da Taliban gericiliğini Sovyetlere karşı kim beslemişti? Khaled Hosseini ve Marc Forster ortak dil oluşturuyor ve bu gerçeği gözlerden gizleyerek önce kitap sonra da film üzerinden tarihi de çarpıtma, gerçeği tersyüz etme görevi üzerlenmiştir. Bunu tabi ki dünya barışının tek gönüllüsü Amerika ve onun yüce ideali için yapmışlardır!... Fakat bunların yanında Amerika’nın huzur bulunacak bir ülke propagandası da açıkça görülür biçimde işlenmiştir… Dikkatli bir izleyici alt metinde bu gerçekleri görmekte zorlanmaz. Dinin gerçek yüzünü, sınıf farkını ve ezilen insanların dışlanışını bu filmde görebilirsiniz... Hazaralar; burada dışlanan ikinci sınıf insanlardır, çoğunlukla hizmet alanında kullanılan işgücü olarak çalıştırılırlar… Günümüz itibariyle Afganistan’da 2,8 milyon, Pakistan’da 600,000 ve İran’da 300,000 hazara yaşamaktadır ve yaşadıkları ülkelerde çoğu zaman politik ayrımcılıkla yüz yüze kalmaktadırlar. Geneli Şii mezhebinden olan Hazaralar egemen Sünni anlayışın baskısı altındadırlar… Hasana tecavüz edenler de tecavüz gerçekleşmeden hemen önce hasanı aşağılarken onun “pis bir hazara” olduğunu söyleyerek etnik baskının çocukların dünyasında da hakim olduğunu görmemizi sağlıyor… Sonuç olarak; Kar yağmış Afganistan dağları, sokakları, damları… buz mavisi gökyüzünde uçan rengarenk uçurtmalar bir harika… görsel zenginlik diyarı, sinematografik sokaklar, evler, pazaryerleri… portreler… Alışılmışın dışında bir konu işlemesi ABD sineması için “kendini yeniliyor” gibi yorumlara neden olsa da, içerik olarak değerlendirdiğinizde hizmet ettiği yer aynıdır. Film, söylenecek güzel yanlar var olduğu gibi, çirkin yanlar da taşıyor, bunu ABD yapımı olmasından kaynaklı olarak, Amerika sempatizanlığı, Amerika’yı yaşanılası yer gibi gösterme, vb. değerlendirilmelidir. Amerikan film endüstrisi artık Hollywood saçmalıklarını pazarlamakta zorlanıyor, bu şekilde kendi propagandasını başka ülkelerin kültürü ve hikâyeleri üzerinden yapıyor. Bunu benzeri filmlerde görmeye sık rastladığımız fakat alışmamamız gereken bir farkındalık olarak düşünüyorum… İyi seyirler…

Zafer ÖZGENTÜRK
Ekim 2008
Tür : Dram
Gösterim Tarihi : 21 Mart 2008
Yönetmen : Marc Forster
Senaryo : David Benioff , Khaled Hosseini (Kitap)
Yapım : 2007, ABD , 122 dk
Oyuncular: Khalid Abdalla (Amir) , Atossa Leoni (Soraya) , Shaun Toub (Rahim Kahn) , Sayed Jafar Masihullah Gharibzada (Omar)

Eleştiri: SLUMDOG MILLIONAIRE (Milyoner)

2009-03-05T00:38:00.007+02:00

B.K CUKURUNDAN ZiRVEYE: "SLUMDOG MiLYONER"

Film Muzigi

Oscar’a damgasını vuran Slumdog Milyoner, 18 yaşında bir yetim Jamal'ın Hindistan'da 'Kim Milyoner Olmak İster?' yarışmasına katılarak 20 milyon rupe için yarışmasının hikayesi ekseninde aşkı, Jamal'ın geldiği yerin insanlarda yarattığı güvensizliği ve yoksunluğun en korkunç haliyle yaşandığı 'slum'lar ve sistemi sorguluyor! Slum sözcüğünün Türkçede tam karşılığı bulunmamakla beraber dilimize varoş ya da gecekondu gibi çevrilebilir. Slumlar, eskiden şehrin iyi ama sonradan terk edilmiş kısımlarında fakir insanların yerleşmesiyle oluşuyor. Bombay’da insanların yüzde 60’ı ‘slum’larda yaşıyor. Bu insanlar yaşamlarında açlık, sefalet ve yoklukla içiçeler; meşru olmayan işlerle uğraşmaktan başka çareleri yok belki de... Filmde aşk ideal anlamda işlenmiştir. Jamal, sevdiği kızı yıllarca arıyor, onun peşini bırakmıyor. Onun için yaşamı pahasına tehlikelere atlıyor. Yarışmaya katılması da yine sevdiği kıza ulaşma ümidi. Kazandığı para ise onun için pek bir anlam ifade etmiyor. Aşk mı para mı? Aşk. Jamal, yarışmayı kazandıktan sonra soluğu hemen istasyonda alıyor. Umudu sevgilisinin istasyona gelmesi. Batı dünyası için yine fantastik bir malzemedir ideal aşk... Doğu toplumlarının kaderci yaşam felsefesi, filmde insanların yaşamlarında olumsuzluklara gebe bir unsurla değil de alışılagelmişin dışında, bir kurtuluşla işlenmiş. Bu işleniş, pek çoğu açlık, sefalet, yoksulluk ve geleceği hakkında en ufak bir fikre sahip olamayan Doğu toplumları için bir “avutma” mıdır tartışılır doğrusu...

Batılı sinema niçin yüzünü Doğu’ya çevirdi

Film görsel anlamda Bombay’ın tarihi dokusu ve soso-kültürel fotoğraflarıyla gerçekten çok zengin. Bu anlamda kendilerine uzak gelen bu mistik ve renkli dünya Batılılar için her zamanki gibi ciddi bir malzeme niteliğinde. Bizim için de öyle aslında. Aramızdaki fark onların oryantalist bakış açısıyla yaklaşmaları, fantastik bir dünyadan hazzalmaları; bizimse olanı biteni dramatik bir gözle görmemiz, kendimiz için üzülüp kendimiz için sevinmemizdir.

Tam bu noktada “Uçurtma Avcısı”nı hatırlatmadan edemeyeceğiz. Tarhi ve doğal güzellikleri, sosyo-kültürel değerleri kendine malzeme yapmaya hazır Batılı sinema, bu yüzüyle “Uçurtma Avcısı”ında da karşımıza çıkmakta. Acaba “küreselleşen!” dünyada bu Doğu harmanlaması niçin? Değinmek istediğimiz bir başka konu da Jamal ve Salim’in annesinin öldürüldüğü sahne: Hindular, bir baskınla müslümanları acımasızca katlederler; Jamal, annesinin ölümüne tanıklık eder. Çok çeşitli dini ve etnik grubu bünyesinde barındıran Hindistan, zaman zaman bu grupların birbirleriyle çatışmalarına da sahne olur. Hindistanın “figüran” hükumetleri de izledikleri politikalarla, etnik ve kültürel yapılarının bu çatışmalarına çok defa seyirci kalmaktadır. Yıllarca sömürülen bu toprakların anlatımında, bölgedeki grupların birbirini katleden barbar insanlar olarak gösterilmesi, acımasız bir anlatımdan başkası değildir. Aynı anlayış yine “Uçurtma Avcısı”nda barbar Afganlar olarak karşımıza çıkar. Bu üslup bölgeyi yıllarca sömüren, daha da sömürmek isteyen, ancak dengeleri koruyabilmek adına zaman zaman karışıklıklar çıkararak müdehalelerde bulunan sömürgeci zihniyetin bir uzantısı mıdır?

Mutluluğun yolu Batıdan mı geçer?

Filmin özeti aslında daha ilk dakikalarda Jamal’ın, çok sevdiği film yıldızına ulaşmak için kendisini tuvalet çukuruna atması, tepeden tırnağa pisliğe bulanması ve bu sayede film yıldızına elindeki fotoğrafı imzalatmasıyla yapılıyor. Jamal kötü bir yaşamdan “kader”in sayesinde kurtuluyor ve mutluluğa kavuşuyor. Yalnız burada yine bir noktaya dikkat çekmemiz gerekiyor: Kurtuluş yine Batı formatında bir yarışma ile oluyor. Pek çok filmde gördüğümüz bu anlayış tesadüf olmasa gerek. Nitekim “Uçurtma Avcısı”nda da kurtuluş Amerika ve orada kurulan yeni bir yaşamdan başkası değildir. Üstelik “Uçurtma Avcısı”nda baba ve Emir Can, ülkelerinde son derece rahat ve saygın bir hayat sürmekteydiler. Amerika’da ise baba, pazarda birkaç dolar için çalışmak durumda kalır. Bu sosyal ve ekonomik düşüşe, Afganistan’daki iç karışıklıklarda kimlerin parmakları olduğunu bilmemize rağmen Amerika bir kurtuluş ve rüya ülkesi olarak sunulur.

Ya diğerleri?

Jamal, yarışmayı kazandı; sevgilisine kavuştu. Aşkta da kavuşturan yine Batı dünyası, batılı formatta bir yarışma... Slumlarda yaşayan insanlar, yarışmayı başından sonuna heyecanla izliyorlar ve sanki para ödülünü kendileri kazanmışcasına seviniyorlar. Peki aynı Batı onlara ne sunuyor dersiniz? Kader; kader size de gülebilir... Ne ilginçtir ki film bir gerçeğe dönüşüyor. Oscar gecesi, Slumdog Millionaire en iyi film ve en iyi yönetmen de dahil toplam 7 dalda ödül kazanırken, Slumdog Millionaire'in küçük oyuncularından Azharuddin Muhammed İsmail’in “slum”lardaki komşuları, onu kırmızı halıda yürürken büyük bir heyecan ve mutlulukla, sokaklara kurulmuş televizyonlarla izliyor. Öyle ya kader onlara da gülebilir... Belki biz de üzerimizdeki bu “metaneti” atmalı ve kaderin bize de gülmesini beklemeliyiz. En azından bir kısmımızı, içine düştüğü “tuvalet çukurundan” kurtardıkları için Batı’ya minnettar olmalı, şükranlarımızı sunmalıyız ne dersiniz... Düşündürücü olması bakımından Slumdog Milyoner’in öyküsünün yazarı Vikas Swarup ile yapılmış bir röportajı müdehale etmeden alıntılayarak vermek istiyoruz.

“Sizin önemli bulduğunuz ama filmde yer almayan hiç mi bölüm yok?

-Var tabii. Ana karakterimin ismi Ram Muhammed Thomas’tı. Hindistan’daki üç ana dinin, Hinduluk, Müslümanlık ve Hıristiyanlığın izlerini taşıyordu. Ama onlar karaktere Jamal Malik adını verip Müslüman yapmaya karar verdiler.

Neden?

-Çünkü Ram Muhammed Thomas, çok göze batan bir isim. Çocuğun bu ismi nasıl aldığını anlatmak gerekecekti. Buna vakit ayırmak istemediler. İkinci bir sebep daha var: Hıristiyan Thomas’ın annesinin Müslüman çete tarafından öldürülmesindense, Müslüman Jamal’in annesinin Hindu çete tarafından öldürülmesi, bugünün konjonktüründe daha doğru bir seçimdi. Siyaseten daha doğruydu.

Filmin kader kavramı üstüne kurulmasına ne diyorsunuz?

-Evet bu da benim romanımdan farklı. Ben romanı şans üstüne kurdum, onlar kader. Ben kendi şansını kendin yaratırsın dedim, onlar kader. O yüzden çocuk son sorunun cevabını bilmemesine rağmen doğru seçeneği işaretledi çünkü kaderinde yazılıydı. Ben ise diyorum ki çocuk bütün cevapları bildi, çünkü o sorulara uygun deneyimler yaşamıştı”. (Hürriyet Gazetesi – 01.03.2009)

Volkan KURT

Mart 2009 / ÇSA

Filmden notlar...

Mercedes Benz firması filmde kendilerinin ürettiği bir arabanın 'slum'larda görünmesinden rahatsız olduğu için 'Milyoner' gösterime girmeden logosunu çıkarttırmış. Yönetmen Danny Boyle'a göre firma 'yüksek gelir grubuna hitap eden arabalarının imajının zedelenmesinden korkmuş'

Yönetmen Danny Boyle filmde oynayan ve gerçek hayatta da 'slum'larda yaşayan üç çocuk oyuncuya ödediği parayı onlara 16 yaşında liseyi bitirdikleri zaman teslim edilmek şartıyla dondurmuş. Yapım şirketi çocuklara onları okula götürüp getirecek bir servis aracı da tahsis etmiş

Filmin yüzde 20'si Hint dilinde İngilizce alt yazılı olarak çekilmiş. Filmin müzikleri ise Hintli müzisyen A.R. Rahman tarafından 20 günde tamamlanmış.

Abdullah Coşkun Kimdir?

2009-03-01T22:25:00.004+02:00

BİYOGRAFİ 1981 yılında Adana'da doğdu. Üniversite eğitiminin ardından yerel ve ulusal medya kuruluşlarında muhabir olarak çalıştı. Fotoğrafa mesleği dışında ayrı bir ilgi duyduğundan bu alanda bir çok atölyeye katılarak eğitimler aldı. Çukurova Üniversitesi Radyo TV Bölümü'nde temel fotoğraf derslerine eğitmen olarak girdi. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü'nün Sosyal Riski Azaltma Projesi'nin (SRAP) desteklediği "An Fotoğraf Topluluğu"nun kurucuları arasında yer aldı. Bu toplulukta eğitmenlik yapan Coşkun, İhlas Haber Ajansı'nda (İHA) foto muhabiri olarak çalışmaya başladı. Ajansın fotoğraf editörlüğünü de yapan Coşkun, hala bu ajanstaki görevine devam ederken konusu insan olan veya insanı ilgilendiren foto-belgeseller yapıyor. Ayrica Cukurova Sanat Atolyesi uyesi olarak etkin kultur ve sanat projelerine katkisi surmektedir.

İki Yıllık Hasretin Yol Hikayesi

2009-03-01T22:07:00.006+02:00

Foto Muhabiri Abdullah Coşkun'un objektifinden gerçek bir yaşam öyküsü…

"2 yıllık hasretin yol hikayesi", İstanbul'da Adliyede güvenlik güçlerinin götürdüğü babasını öpmek isteyen, izin verilmeyince de ağlayarak Türkiye'yi gözyaşlarına boğan 7 yaşındaki Oğuz ve kardeşlerinin, İstanbul'dan babalarının Cezaevinde kaldığı Edirne arasındaki 3 saatlik hasret dolu yolculuğunu konu alıyor. Oğuz ve kardeşleri, 2 yıl önce bir gece akşam yemeğindeyken eve gelen polisler tarafından götürülen babalarını bir daha hiç görmemişlerdi. Babaları Edirne F tipi Kapalı Cezaevi'nde tutuklu bulunuyordu. Oğuz babasının duruşmasının olduğu gün Beşiktaş'taki İstanbul Adliyesi'ne gitti. Jandarmalar babasını mahkemeye götürürken, güvenlik şeridini aşarak babasına doğru koştu. "Bırakın öpeyim" diye haykırdı ama babasını öpmesine güvenlik güçleri izin vermedi.Adliyede bulunan gazeteciler olayı saniye saniye görüntüleyince akşam haber bültenlerini izleyenler bu olay karşısında gözyaşlarına hakim olamadı. Haberleri izleyen Adalet Bakanı olayın ertesi günü Oğuz ve kardeşlerinin babalarını görmeleri için Edirne F Tipi Kapalı Cezaevine gitmelerine izin verdi. Bunun üzerine Oğuz ve kardeşlerinin İstanbul' dan Edirne'ye olan 3 saatlik yolculuğu başladı. İşte bu fotoğraflar, Oğuz ve kardeşlerinin 2 yıllık hasretinin 3 saatlik yolculuğa nasıl sığdırıldığını belgeliyor.

Karikatür Yarışması

2009-02-01T19:29:00.010+02:00

Cukurova Sanat Atolyesi'nin yuruttugu uluslararasi proje kapsaminda "Cevre ve Insan" konulu Karikatur Yarismasi duzenlenmektedir. Berlin'de duzenlenecek yarismanin hedef kitlesi projeye dahil olan 12 yasin altindaki cocuklardir. Yarismanin hazirlik surecinde Bouche Grundschule ogrencileri ile karikatur uzerine konusulmus, cesitli karikaturler tartisilip yorumlanmistir. Karikaturun evrenselligi goz onunde tutularak ozellikle grafik(yazisiz) karikatur uzerine calisilmasi istenmistir. Yarisma jurisini ise Cukurova Sanat Atolyesi grubu ve Berlin Bouche ELT uyeleri olusturmaktadir. Son katilim tarihi 9 Subat 2009'dur ve 11 Subat 2009 tarihinde odule layik gorulen ilk uc karikatur belirlenecektir. Bunun disinda Cukurova Sanat Atolyesi ozel odulune layik gorulen bir karikatur secilecektir. Oduller kitaplardan olusacaktir. Sergiye secilen eserler, Berlin Bouche Galerisi'nde sergilenecektir.
Berlin/ Comenius 2009

ÇSA ve Berlin'deToplumsal Gerçekçi Çocuk Tiyatrosu

2009-01-30T23:24:00.002+02:00

Çocuk oyunlari uzerine daha dogrusu Cocuk Edebiyati uzerine yanlis yargilar ve yontemler sonucunda gelecegin umudu olan cocuklar, gelecegin sistem mudavimleri olarak karsimiza cikmakta. Hayal dunyasi kahramalari ile cocuklara asilanan teori, cocuklugu bir sure sonra terkeden, daha dun yanagindan makas aldigimiz bireylerde can bulmaktadir. Cocuk oyunlari ile artik yere daha saglam basabilen, savaslardan haberdar olan, elindeki populist barbie ya da kamyonu birakip bir agac eken cocuklar yetistirmek aslinda olasi. Cocuk Tiyatrosu ve Toplumsal Gelisme ayri bir arastirma konusudur ve genisce irdelenmelidir. Cukurova Sanat Atolyesi ile Berlin'deyiz. Bir sokak tiyatrosunun sergiledigi kukla skeci sonunda cocuklardan bir soru yukseliyor: Ama "Pia evsiz kaldi! Neden kimse yardim etmedi ona?" ... Bu sorunun altyapisi nedir sizce? Metropollesmis bir hayatin icinde, cocuklar dort duvar arasinda kurallarla donatilarak, onlara oyuncaklariyla arkadas olmalari diretilmistir. Dolayisiyla, bir cocuk nasil evsiz kalabilirdi ki? Dunya algilarina gore, dogal olarak butun cocuklar yiyecek bulabiliyor, butun cocuklarin evi olabiliyor, evsiz de kalirsa mutlaka yardim eden cikabiliyor. Buyudukce aslinda dunyanin algilarindan cok baska oldugunun bilincine vara(bile)n bireyler, erken yasta psikolojik engelleri olan insan tektipine donusmektedir. Ailesel carpikliklar, ekonomik kolelesme, yabancilasma sonucunda cocuklar buyuk sorunlar ile karsi karsiya. Baska insanlarin hayatinin bir ust insana bagli oldugu dusuncesi bu bireylerin vahim durumunun onemini bize daha iyi kavratiyor. Insani karmasanin yogun oldugu, donuk gozlerin kol gezdigi metropol Berlin'de, gocmen olarak yasama tutunmak ise bambaska bir boyut... Kolelestirici gelenekler ile kentin sundugu farkli kulturun catismasi cocuklari ana-uvey ana dil ogrenim surecinden baslayarak tutsak hale getirmekte. Tam bu konumda, cocuk tiyatrolarinin oneminin farkina varilmasi gerekmektedir. CSA olarak insani engelleri, zaaflari,kulturel catiskiyi, psikolojik karmasayi hafifletmek ve taze beyinlere insan kavramini en basta ogretebilmek icin Berlin Bouche Grundchule cocuklari ile Cocuk Oyunu hazirlamaya basladik. Dans ve kukla tiyatrosunu icine alacak olan dil kavramini onemsemeden, karma dillerle, ozelde insani ve gercegi yansitan Cocuk Tiyatro oyunu ile sahneye cikmaya hazirlaniyoruz.

KARİKATÜR SANATI VE TOPLUM

2009-01-12T01:34:00.010+02:00

İnsanlık tarihi boyunca, farklı ideolojilere sahip, cesitli egemenlikler altında kalan, türlü süreclerden gecmis toplumlar, bir ideayı, bir eylemi, bir davranısı, isleyisi elestirme, yorumlama ya da yansıtma geregi duymus, bir mesaj vermeye, iz birakmaya calismistir. Cok sonra bu izlerin adini olustaracak olan karikatur, yeni dusuncelerin, isleyislerin ortaya ciktigi 18. Yuzyilin sonlarinda sanat olarak karsimiza cikmakta. Ancak, karikatur, resim sanati ile kosut, insanligin ilk zamanlarina, ilkel toplumlara kadar uzanir aslinda. Zira, ilk cag toplumunda yapilan sanatin adi olmak zorunda degildi; taslar uzerindeki sekiller resimdi, karikaturdu bazen, bazen illustrasyon bazense portreydi. Ilk insanlar farkinda olmadan grafik sanatini kanli ellerini taslara bastirarak kullanmislardir. Uygarlik tarihince, Misir hiyerogliflerindeki ideogramlarda[1] sekile dayali anlatim benimsenmistir. Matbaanin bulunmasi ile Bati uygarligindaki cizimler, yeni disavurumcularla soylulura hitap ederken, Sanayilesme ile ezilen insan cizgileri yansimaya basladi tuvallere, kagitlara. Guncelimizde ise karikatur sanatinin bicimine, kavramsal yerine, saf ya da arabesk gibi iki uç sanata fazlaca yer verilmesinden kaynakli, karikatur sanatinin ici bosaltilmaktadir. Andaki elestirel ya da ironik diyebilecegimiz cizimler maalesef insanligi degil gunceli takip etmekte ve anin cizimleri sabun kopugu olma ozelligi ile karsi karsiya kalmaktadir. Ki bununla beraber, karikatur elbette sanatcinin ideolojisi ile yasadigi kosul ve zamanin yorumunun dokulmesidir kagida. Misal; diktator rejim altinda ezilen insanlar, yonetim yanlisi cizerlerce, sarkazmin kurbani oluverirler; egemen sistem, rejime karsi cizerlerce ise ironik ogeye donusuverir. Bilinmelidir ki, teorisiz pratik olamayacagi gibi, bos bir bilincle usta ellere sahip olunsa dahi karikatur cizilemez. Uygarlik tarihi, ideolojiler, Dunya tarihi, yonetim sistemleri, toplum yapilari, siniflar, kulturler, felsefe ile kusanmali cizer... Cizim tekniklerine, karikatur dallarina deginmek istiyorum. Cizerler, elestirmenler, dusunurler vakitlerce karikaturu bir tahta oturtmak icin cesitli siniflamalarda bulunmuslardir. Bu ayrimlarin kimi icerik acisindan felsefi, toplumsal, bireysel karikaturler diye ortaya cikmistir. Ancak toplumu felsefeden ayirmak yanlistir ve boyle bir ayrim soz konusu degildir. Pablo Picasso’nun “Baris guvercini” eskiden beri baris, ozgurluk, kardeslik kavramlarina kosut sayilir, karikaturlerde bu kavramlari korumak adina kullanilirdi. Simdi hal boyle degildir. Zira, Picasso’nun guvercininin artik kafasi karismistir, bireysellesmistir, sefillesmistir, ucamiyordur. Ciziminde mavi gokyuzunde onu kullanan cizer dahi inanmiyordur cizdigine. Asil sorun da budur. Bicimsel yorumlardan soz etmisken bir diger ana kademe ise bicime yonelik karsimiza cikar. Grafik Mizah(yazisiz karikatur) ve Yazili Karikatur (balonlu). Karikatur sanatinda boyle bir ayrim soz konusudur elbette ancak yaklasim ve bakis perspektiflerinin ne yonde oldugu daha onemlidir. Kadin sorunu uzerine ornegin amac Turkiye ise yazili da karikatur cizilebilir. Grafik cizgisi, taramali calismalar vd. Farkli teknikler kullanilabilir. Onem arz eden iceriktir, kadin sorununa karsi alinan tavrin degistirici gucudur. Ekonomi ve uretim iliskileri maalesef sanatin her alanini oldugu gibi, karikatur sanatini da tesiri altina almaktadir. Bu konumda, asil karikatur sanati olan grafik mizah ust dilden konusuyor, ve cizerin dahi anlamadigi, somurtkanligi ilke edindigi ve toplumca anlasilmayan cizgiler sanat olarak degerlendiriliyor. Sonra da buna kara mizah diyor. Hayir grafik mizah bu degildir. Toplumsal acilari, insani engelleri ya da ic bunalimlari acikca anlatan, elestiren cok degerli yazisiz karikaturler vardir. Asil karikatur sanati, insan bilinciyle, toplum algisiyla bulusan grafik mizahtir bana gore. Ki karıkatur “caricare” fransizca sozcuk kokunden turemistir ve dusunce anlatan sekil anlamina gelir. Evrensel dildir karikatur zira; Turkiye’de cizilmis bir eser, Avustralya’da da yorumlanabilmelidir ki kaygimiz karikatur sanati ise tabi. Bu da yazisiz karikaturle mumkundur. Obur yandan balonlu yani yazili karikaturu halktan goren, halkin yanina koyan ekonomi tutsagi zihniyetler vardir. Leman ve benzeri köpük sanat yayinlari sizce de halka hitap etmektedir oyle mi?(Ayri bir konu olarak Lemanin durumu 90li yillardan once farkliydi) Sanatin tiraja burundugu, arabesklesmis bir karikatur cagi yasatilmaktadir zaten bircok alanda sanat disinda ezilmis, bireysellesmis, yabancilasmis insanlara. Dergi tiraji gibi populist gerekceler disinda, karikaturle ilgilenen halkin algi durumu dusukse balonlu karikatur elbette cizilebilir. Ancak maalesef bu durum ulkemizde o kadar duru degildir. Tasra kulturuyle yetismekte olan, Anadolu’nun unutulmus kentlerinin ucralarinda yasayan bir beyin sizce Öküz, Uykulu, Hasta, Manyak gibi garip adlari olan urunleri okur mu? Okusa ya da ne gibi sonuclar dogar. Suleyman ile Sıkılhan[2] arasinda fark vardir, Sıkılhan plajda bira icip kadin avindayken Suleyman cesmeden su tasiyordur. Ki gunumuz, Gonul Adamı[3] gibi tek konusabilecegi ic bunalimi olan insanlarla dolmus tasmisken, bir de kitle iletisim araclarini tam anlamiyla kullanabilen kent insanlari birer Sıkılhan ya da Bunalgül[4] disina cikamamaktadir gittikce. Bu kesim ancak, insanlik draminin yasandigi, savasin su sicak gunlerinde posu takarak sozde duyarliliklarla bilincsizlikler icinde olmaktan oteye gecemez. Neden Peyo diye bilinen Pierre Culliford'u tanimasinlar ki insanlar? Belcikali cizer, Sirinler (Smurf)’in cizeridir. Ideolojik icerigi sebebiyle, bazi ulkelerde yasaklanan Sirinler, ilk kez 1958’de cizgi roman olarak ortaya cikmistir. Ve elestirilere maruz kalmistir surec icinde. Peyo disinda, Roland Topor, Semih Balcioglu, Cemal Nadir Guler, Ali Ulvi Ersoy, Ramiz, Avni Odabasi, Ares vd. Bircok isim sayilabilir karikaturun cizerleri arasinda. Onceden de bahsettigim gibi, dil, din, irk farki olmadan ekonomi ve uretim ciktilarina gore kademelesen toplumlarda, farkli ideolojilere sahip cizerler, karikaturler bulunmaktadir. Onem teskil eden, alginiza en uygun olan mizahtir aslinda. Politik, bireysel, toplumsal, tarihi vb karikatur durdugunuz yerden olumlu ya da olumsuz gelebilir. Hakikat ise, mesaj, hedef kitle, ideoloji ve sanat dortlusunu biraraya getirmek… ve Karikaturun etki baglaminda oneminin farkina varmak…

Dilay YATKIN/ÇSA
Ocak 2009

Acıklayıcı Notlar [1]Harf kullanilmaksizin dogrudan fikri temsil eden sekiller. Yasayan Cin, Japon dillerinde, ölü Misir dilinde fikri anlatan bu grafik sembollere, ideogramlara rastlariz. [2]Leman dergisi'ndedir ve cizeri Atilla Atalay'dir. Karakter olarak hayati cep telefonunda gecen ve agzi bozuk, sıkıntı, bunalim halinde, bir ergeni temsil etmektedir. [3]Leman dergisi'nde Guneri Icoglu'nun cizdigi, nostaljik, kirilgan ve bunalimli bir karakterdir. [4]Sıkılhan karakteri ile kullanilan kadin karakterdir.
*BAGLANTILAR bolumunden uluslararasi bazi karikatur ve mizah sitelerini inceleyebilirsiniz.

Çukurova Sanat Atölyesi Berlin'de!

2008-11-21T01:35:00.003+02:00

KÜLTÜR KULÜBÜ VE ÇSA

Comenius projesi ile CSA uyemiz Berlin'de faaliyet gostermekle birlikte Kultur Klubu adli projemiz Bouché Grundschule adli okulda can buluyor. Yakinda diger uyelerimizin de katilacagi kulturel etkinlik kulturler arasi diyalogu, farkli milliyetlerin kardesligini, insanligin kulturel varligini korumak, yansitmak amaclariyla, ilkogretim seviyesindeki cocuklarla sanatsal faaliyetler yurutecektir.Bu etkinligin iceriginde ise dans, tiyatro ve cok sesli koro gibi ogeler agirlik kazanacaktir. Etkinligimiz bu kez Berlin'de sergilenecek.

Bilim ve Felsefe Kıraathanesi

2008-09-16T18:16:00.003+03:00

Bilim ve Felsefe Kıraathanesi, Çukurova Üniversitesi öğretim üyesi Prof.Dr. Adnan Gümüş ile ortaya çıkıp sonra devamlı üyeleriyle ortak bir bilim ve tartışma platformu haline gelmiştir. Her ay, önceden belirlenen genelde teorik kitapların ışığında yeni konular değerlendirilir. Atölyemizin üyelerinin bir sure katildigi grupta etkin tartismalarla cesitli konular irdelenmektedir.

Eylül 2008
ÇSA

Evrim ve Popüler Bilim Adlı Programımız

2008-09-08T13:22:00.002+03:00

Çukurova Sanat Atölyemiz, organizasyonunu 2008 Nisan ayında Hayat TV'nin üzerlendiği Prof Dr Ali Demirsoy'un Evrim ve Popüler Bilim adlı söyleşisini TV programı olarak hayata geçirdi. Yönetmenliğini Zafer Özgentürk'ün üstlendiği televizyon programına, özellikle tıp, fen, biyoloji dallarından öğretim üyeleri ve öğrenciler katıldı. Söyleşi, Ziraat Mühendisleri Odası'nda Eğitim-Sen'in de katkılarıyla gerçekleşti.

Prof.Dr. Ali Demirsoy ile Söyleşi

2008-09-08T12:51:00.002+03:00

"Evrim

düşüncesinden uzaklaşıyoruz"

Hacettepe Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Ali Demirsoy, Türkiye'de Evrim Teorisinin tartışılacağı bir zemin olmadığı düşüncesinde. Programlarında olmasına rağmen üniversitelerde bile evrimin hakkıyla ele alınmadığını belirten Demirsoy'a göre, topluma dogmatik düşünceler hâkim oldukça durumun değişmesi zor gözüküyor.

Bugün Türkiye'de kaç üniversitenin programında Evrim Teorisi dersi var?

Program olarak çoğunda var ama yaklaşık 81 üniversitenin 50'sinde zorunlu değil. Göstermelik olarak açılıyor ve içeriğine bakıldığında da verilmesi daha kötü sonuçlara yol açıyor. Çünkü evrim dersini anlatan kişilerin bilgi düzeyleri yeterli değil. Bu yüzden dersi geçiştirmeye çalışıyorlar. Bir kısmı da ideolojik nedenlerle farklı şekilde anlatarak evrim dersinde evrim karşıtı fikirler işliyor. Türkiye'de bu ders belki beş üniversitede hakkıyla veriliyor.
Neden böyle?

Fizikte evrenin kuruluşundan bugüne yasalar aynıdır. Mesela oksijenle hidrojenin birleşme kuralları 12-13 milyar yıl önce nasıldıysa bugün de aynıdır. Ama yeni şekillenmeler vardır. Evren her saniye çeşitli şekillere bürünürken, canlılar da evrenin şekil değiştirmesine uyum sağlar. Bu nedenle sizin de evrim dersini anlatabilmeniz için fizik, kimya, jeoloji ve astronomiyi bilmenizin yanı sıra biyolojik canlıları da tanımanız gerekir.

Türkiye'de evrim derslerinde hangi kaynaklara başvuruluyor?

Derli toplu ilk evrim kitabı 1984 yılında benim tarafımdan yazıldı: "Kalıtım ve Evrim". Son zamanlarda TÜBİTAK ve bazı özel yayınevleri çeşitli kitaplar çıkardılar. Ama burada önemle vurgulamamız gereken bir nokta var: Kendi dininde reform yapmış batı ülkelerinin evrimi anlatma mantığıyla, Türkiye'deki mantık arasında çok büyük fark var. 1.400 yıldır dini kuralları hiçbir reforma tabi tutmadan kabul eden bir toplumda, evrimi batı mantığıyla kitlelere anlatmaya çalışırsanız başarılı olamazsınız. Yaratılış kuramı, tanrısal kelam olarak toplumu etkisi altına almış vaziyette. Nitekim üniversitelerde yapılan bir araştırmaya göre; öğrencilerin yüzde 70'i evrime inanmıyor, yüzde 20'si yetersiz buluyor; ancak yüzde beşi inanıyor. Türk toplumunun evrime bakışı diye bir bakış zaten söz konusu değil. Yüzde bir-iki adamın evrim kuramını sindirmesi veya biraz anlaması, toplumun da anladığı anlamına gelmez. Türk toplumu evrim kavramına yabancıdır.
Sizce ne yapılırsa Evrim Teorisi Türkiye'de en azından konuşulabilir hale gelir?

İnsanların evrimi algılayabilmesi için en azından geçmişteki ve bugünkü doğal varlıklarıyla yakın ilişki içinde olması lazım. Biz diyoruz ki; 10.000 tane bitkimiz, 50-80.000 arasında hayvanımız var. İsim koyduğumuz bitki sayısı 300, hayvan sayısı ise 400 civarında. Bunlar da günlük olarak yediğimiz, kullandığımız canlılar. Doğru dürüst bir doğa müzesi kuramamışız. Son zamanlarda yapılanlar hariç kataloglandırılmış bir şeyimiz yok. Bu kadar doğaya yabancı olan bir topluluktan evrime katkı beklemek söz konusu olamaz. Maalesef üniversite hocaları da temel çelişkiyi tam anlamıyla ortaya koyamadılar.

Bunun sebebi ne?

Bilim adamı kadrosundan maaş alan insanlar, biraz köktendincilerden çekindiklerinden, biraz makam kaygısından, biraz da konunun önemini kavrayamadıklarından sürekli televizyonlarda boy gösterip Evrim Teorisini kutsal kitapla örtüştürmeye çalışıyor. Halbuki New York, Paris, Moskova Bilimler Akademisi evrende değişmeden kalacak tek kuramın evrim kuramı olduğunu beyan etti. Evrimin içinde bütün kurallar değişmiş olsa da, evrim kuramının kendisi değişmiyor. Sürekli değişen yeni canlıların, gezegenlerin, yıldızların, oluşumların ortaya çıktığı bir evrende, Evrim Teorisinin karşısında hiçbir şeyin değişmeden kalabildiğini iddia eden bir dini sistem var. Dolayısıyla din ile evrim kuramı arasındaki farklılığı temelden görmek ve kabul etmek lazım. Ya dini inançlarınız vardır; o kuralları hiç değişmeden kabul eder, evrim kuramını reddedersiniz. Ya da değişmeyi kabul ederken, dini inançların folklorik ve mitolojik bir değer olarak toplumda yaşamasını savunsanız bile, benim gibi bunların bir toplumun esas kuralı olduğunu reddedersiniz. Tabii bütün bunları anlatabilmek için kesinlikle orta eğitimde fizik, kimya, biyoloji derslerine daha geniş yer verilmesi lazım. Ayrıca doğa tarihi ve bilim müzeleri ile yeni nesillere uygar bir şekilde doğanın mekaniğinin küçük yaşlardan itibaren vermesi gerekli.

Evrim Teorisinin kutsal kitaplarda yer alan sözlerle ilişkilendirilmesi konusundaki fikriniz ne?

Bazı hadis ve ayetlere dayanarak evrimi açıklamaya çalışıyorlar. Halbuki bunlar temelde iki farklı kavram ve yan yana gelmesi de kesinlikle mümkün değil. Burada sadece İslam'ı değil, Hıristiyanlığı ve bütün yaratılış kuramının anasını oluşturan Tevrat'ı da kastediyorum. Kuran yaratılışla ilgili bütün bilgileri Tevrat'tan almıştır. Tevrat da Sümer mitolojisinden esinlenmiştir. Aradaki çelişkiyi halka açıklamadığınız sürece evrim kavramını hiçbir surette yerleştiremezsiniz. Bunu yapamayınca da toplumun değişikliklere uyumunu sağlayamazsınız. Evrim karşıtları evrimcileri, "Bu yaprağın rengi, şekli niye böyledir" türünden sorularla alt etmeye çalışır. Bu noktada evrimcilerin yaptığı bir hata var. Kalkıp tutucu kesime uzun uzun bunları anlatmaya çalışıyorlar. Halbuki böyle yapmayacaksınız. Siz de onların mantığının üstüne basacak, "O halde siz açıklayın" diyeceksiniz. Çünkü sizin evrende nedenini açıklayamayacağınız hiçbir şey yoktur. Ama bu zamana ve maddi kaynağa bağlı bir iş.

Amerika'dan dünyaya yayılan "Akıllı Tasarım" kavramı hakkında ne düşünüyorsunuz?

Biyolojik sistemlerin aslında çok akılsızca tasarlandığını vurgulamak istiyorum ve soruyorum: Nasıl bir tasarım olsaydı normal veya akılsız tasarım olacaktı? İnsan çok akıllı bir tasarımın ürünü değil. Bugün genetik olarak ismi konmuş 9.000 çeşit hastalık var. Bir fabrika düşünün ki 9.000 çeşit hatayla üretim yapıyor. Bunun yanı sıra prostat, apandisit, yirmilik diş gibi bazı yanlış oturtmalar var. Sonra erkekler neden sünnetli doğmuyor? 2.000 yıldan beri en az on milyon çocuğun enfeksiyon yüzünden öldüğünü söyleyebiliriz. Tanrısal bir tasarım, sünnetli dünyaya getirerek bu kadar suçsuz insanın ölmesini önleyebilirdi. Başka bir örnek de kaslarımız. Boyları kemiklerimizin boyuna uygun olmadığı için vücudumuzda ağrılar oluyor. Her şeyi bir yana bırakın doktorluk diye bir meslek var. Doktorluk hasarlı tasarımı ortadan kaldırma mesleğidir.

Türklerde merak duygusu eksiktir diyorsunuz. Bunun açıklaması ne?

Bunu hep şöyle açıklıyorum: Tam 400 yıl o bölgeye hâkim olmasına rağmen, Osmanlı'da Mısır'daki piramitlere dair yazılmış tek bir sayfa yok. Bir adam gönderip 150 adım boyu, 50 adım eni dememişler. 10.000 aileden birinde şecere vardır. Sokakta bir adama dedesinin babasının adını sorsanız söyleyemez. Dedesinin babasının adını merak etmeyen insanlardan oluşan bir toplum, dinozorların kökeni konusunda tanrısal kavramlara dayanarak fikir beyan ediyor!
İnsanların merak etmemesinin evrimsel bir açıklaması var mı?

Tabii ki var. Değişmez dini kuralları yaşam tarzı olarak kabul eden toplumlar çoğunlukla merak duygularını bastırır. Çocukken anne babamıza, "Tanrı var mı yok mu" diye sorduğumuzda ya bize vurmuş ya ağzımızı kapatmışlardır. Eğer bir çocuk, daha o çağda bazı şeylerin yasak olduğu için düşünülmemesi gerektiğine alıştırılmış ise o çocuğun artık ileride bir doğabilimci olarak yetişmesi mümkün değildir. Değişmez inanç kurallarını ilke kabul eden bir düşünceyle bilim yan yana yürüyemez.

Evrim Teorisiyle ilgili fikirlerinizi Kuran ile uyumlu biçimde sunmanız konusunda bir teklif almışsınız geçmişte. Bu teklif yaratılışçılardan mı gelmişti?

Evet. "Kalıtım ve Evrim" kitabım çıktığı zaman, yabancı kökenli bir şirkette çalışan iyi eğitimli biri ziyaretime geldi. "Siz dinle bilimi birbirine en iyi bağlayacak insanlardan birisiniz. Kitaplarınızın bölümlerinin başına birer ayet koyun, size araştırmalarınızda kullanmanız için 100 yıllık öğretim üyesi maaşınızı defaten ödeyelim" dedi. Teklif edilen para o zaman bir milyon dolar civarında tutuyordu. Türkiye'de Evrim Teorisi nasıl sunulsaydı belki üstünde düşünülebilirdi? Sunulamazdı. Çünkü Türkiye'nin altyapısı bunu almaya hazır değildi. Bunu sunacak adam da yoktu ortada zaten. Avrupa'da Rönesans'ta olduğu gibi çok daha önce başlanması lazımdı böyle bir şeyin anlatılmasına.

Her yıl karşınıza 18-20 yaşlarında, evlerinde veya gittikleri okullarda bilinçleri dogmatik düşüncelerle doldurulmuş insanlar geliyor. Siz bilinçlerini nasıl açıyorsunuz?

Açamıyoruz. Sorun da orada. Bir insan yedi yaşına kadar dogmatik düşüncelerle doldurulmuşsa ondan sonra insan beynini açmak çok zor. Bu nedenle çocuk eğitimi çok önemli. Günahlarla, sevaplarla, cinlerle, perilerle yedi yaşına gelmiş birinin düşünce sistemini değiştiremezsiniz, ancak bilgisini arttırabilirsiniz. Bugüne kadar itiraz eden olmadı. Kafalarının karmakarışık olduğunu söylediler. Ama kısa zamanda yine eski düşüncelerine döndüler. Bırakın öğrencileri, Evrim Teorisi dersi veren hocalarımızın dahi düşüncelerini değiştiremedim. Hatta çok saygın, bu konuda kitap yazmış bir hoca bir gün bana, "Ali, sen gerçekten bu evrime inanıyor musun?" dedi. Verdiğimiz derslerin kökten bir değişiklik yaptığına inanmıyorum ama dalgalandırıyoruz.Benim evrimsel bir mantığa ve düşünce yapısına sahip olmamı sağlayan babamdır. Annem de babam da namaz kılardı ama babam liseye kadar benim dini eğitim almama izin vermedi. Kuyumcuydu, köylüydü ama iyi bir düşünürdü. Ters bir fikrin de doğru olabileceği fikrini bana aşıladı babam. Dini dogmalara eleştirel gözle bakarak büyüdüm. Zooloji, biyoloji tahsili yapınca da dama taşlarını yerlerine oturtmaya başladım. Bütün çabam bu tabuyu başkalarına da gösterebilmek.

Söyleşi: Perihan Özcan Fotoğraf: Cem Uçak

"Medea'nin Ayak Izleri"nden

2008-09-04T16:16:00.003+03:00

Gildirli Köyü Kadınları'na..

Çekimler sırasında, büyük bir sorumlulukla ekibimize katkıda bulunan Gildirli Köyü kadınları, yeri geldiğinde onlara toplum tarafından yüklenen kadınlık! görevini yerine getirerek setten izin alıp ineklerini sağmaya gittiler. Zaman zamansa sırtlarına bağlanan koca yükümlülüğünün baskısı altında huzursuz oldular. Kimi akşam yemeği düşüncesi, kimi ise çocuklarının bağlayıcılığı ile sette kalma arasında gelgitler yaşadı. Ve de sayılabilecek daha başka ağırlıklara karşın kadınlar sette kalıp aslında içinde varoldukları sorunlarının, kendilerinin yansıması olan filme bir şeyler katmaya çalışıyorlardı. Kimler yoktu ki Gildirli Köyü kadınları arasında... Üzerine kuma alınanlar, kuma olanlar, çocuk yaşta evlenenler, okulunu bırakmak zorunda kalanlar ve daha birçoğu... Herbiri bulunduğu yolun taşlı olduğunun bilincindeydi de. Sebepleri buydu belki de filme yardımlarının... İstekliydiler; çünkü anlatılan kendi hikayeleriydi... Ve bu çalışmayla seslendiler tüm kadınlara...

BASINDAN...

2008-09-03T18:53:00.002+03:00

Medea'nın Ayak İzleri Hakas Festivali'nde...

DHA Muhabiri: Kübra Polat'ın haberi

BASINDAN...

2008-09-03T16:11:00.001+03:00

ÖZGENTÜRK’ÜN ÇEKTİĞİ KISA FİLM SİBİRYA’DA TÜRKİYE’Yİ TANITIYOR

ANADOLU KADINININ YAŞADIĞI SORUNLARI 15 DAKİKALIK KISA FİLME ALAN YÖNETMENİN FİLMİ DÜNYADA İLGİYLE KARŞILANDI
ABDULLAH COŞKUN İSTANBUL (İHA) –

Yönetmen Zafer Özgentürk’ün Karaisalı’da halk kültürünü koruma amaçlı yapılmış bir müzede çektiği “Medea’nın Ayak İzleri” adlı kısa film, yurt dışında büyük ilgi gördü. Adana’daki Çukurova Sanat Atölyesi Sinema Grubu olarak 35 kişinin görev yaptığı “Medea’nın Ayak İzleri” adlı kısa film, kısıtlı imkanlarına rağmen büyük ses getirdi. Adana’nın Karaisalı ilçesindeki Orman İşletmesi’ne ait alandaki müzede çekilen film, Sibirya’daki Hakas Uluslararası Kukla Tiyatrosu Festivali’nde gösterime girdi. Dünya halk kültürlerinin tanıtılması, çeşitli sanat dallarının tiyatro sanatı ile kolajı festivalin temel içeriğiydi. Brezilya, Almanya, Fransa, Danimarka, Avusturya, Avustralya, ABD, İtalya, Polonya, İzlanda, İran, Sibirya gibi ülkelerin katıldığı festivalde, Türkiye ekibinin sergilediği tiyatro oyunu ile aynı adı taşıyan kısa film “Medea’nın Ayak İzleri”, festivalde oyun öncesinde gösterime sunuldu. Filmin çok kısıtlı imkanlarla oluştuğuna dikkat çeken Özgentürk, “Filmde kadının üzerindeki geleneksel baskı, töre, erkek üstünlüğü gibi sıkıntıları müzikler ve dans figürleriyle işledik. Bu da büyük ilgi gördü. Amacımız kadın sorunlarına eğilmek. Erkek bir yönetmen olarak kadın sorunlarına eğiliyorum. Bu da beni mutlu ediyor. ‘Medea’nın Ayak İzleri’ ile halk kültürünün kadınlar üzerindeki belirleyiciliği karşısında yok olan, kaybolan kadın ömürlerini sinemasal bir dille gerçeklik ve imgesel anlatımı lirik dans ile de birleştirerek coğrafyamızda yaşanan acılara farklı bir yaklaşım gösterdiğimizi düşünüyorum… “Medea’nın Ayak İzleri”nde Anadolu’da çok eşliliğin normal karşılandığı bir kültürel geleneği, içerisinde ikinci ya da üçüncü eş olarak eve başkaları geldikten sonra daha genç yaştan başlamak üzere ömrünü erkeği için yaşamaya zorunlu kalan Anadolu kadınlarını anlatıyor…Gelenekler karşısında hiçbir belirleyiciliğinin olmadığı kadın, dünyada ömrünü açık cezaevindeymiş gibi yaşıyor... Aşağı yukarı herkesçe bilinen bir olayı bir olguyu yalın bir anlatımla gözler önüne sermeye çalıştık. Çünkü kadın hakları konusunda sancılı bir toplumuz. Bu filmi ise halk kültürünü koruma amaçlı bir müzede çekmek, bizim için ayrı bir önem taşıyor. Halk kültürünün kadın üzerindeki baskıcı özelliği bilindiğinde neden halk kültürü müzesi seçildiği daha iyi anlaşılır. Bu, bizim için anlatım biçimi açısından deneysel bir yan taşıyor. Bana göre en keyiflisi, öğretici olanı ise köy halkı ve ekip arkadaşlarımla kolektif çalışmak oldu. Film aslında hepimizin… ” dedi. Filmde, olanaksızlıklar nedeniyle piknik tüpünden yapılan ve “lüks” adı verilen aydınlatma lambasıyla çekimler yaptıklarını anlatan Özgentürk, “İmkansızlıklara aldırmadık. Oyuncularım ve ben sağlam bir ekip olduğumuza, iyi bir iş ortaya koyacağımıza inandırdık kendimizi. Çekim sürecinde çok olağan bir şeymiş gibi, filmde yer alan köylü kadınlar ineklerini sağıp sete geri döndü. Eşlerinin baskısını yer yer bizler de üzerimizde hissettik. Bu zorluklar sonucunda film ortaya çıktı ve büyük ilgi gördü. Bu benim ikinci filmim. Şimdi eğer Kültür Bakanlığı’ndan bir destek alabilirsek, dört kadının yaşamını anlatacağım uzun metrajlı bir film çekeceğim. ” diye konuştu Başrollerini, oyuncu Hanife Ser, Dilay Yatkın ve köylü iki kadın olan Şadiye Betin, Selma Kaffaroğlu’nun üstlendiği film, zorla evlendirilmeye çalışılan bir genç kızın hislerini, düşüncelerini ve hayallerini konu alıyor. Genç kızın hisleri, beklentileri zaman zaman lirik dans ile anlatılıyor.

Çukurova Düşünce Çeşnisi Konuşma Notları(30 Nisan 2008/Çukurova Üniversitesi)

2008-09-03T10:06:00.005+03:00

Sanat, Sinema, İdeoloji

Hollywood sinemasının savaş hazırlığında rolü üzerine… Anda piyasada olan filmlere baktığımızda, aslında egemen sınıfların kitleleri nasıl uyutmak ve ne yönde etkilemek istediklerini kolaylıkla görebiliriz. Sinema, (şimdi yalnızca sinemadan değil, sinema ve televizyon filmlerinden söz etmek gerek aslında. Zaten aradaki fark giderek siliniyor. Birçok sinema filminin yapımcılığını televizyon kuruluşları üzerleniyor; hemen her sinema filmi sinemalarda gösteriminin hemen ertesinde televizyonlarda da gösterime giriyor!) kitleleri etkilemede nasıl bir araç olduğu kavrandığından bu yana, egemenlerin elinde, andaki siyasetlerini kitlelere ulaştırmanın, onları kendi istedikleri doğrultuda eğitme ve yönlendirmenin en önemli araçlarından bir olagelmiştir. Sloganı bol açık propaganda filmleri dışta tutulduğunda bu etkileme işi dolaylı yollardan yapılmakta; beyinler "iki saat hoş vakit geçirme" adı altında yıkanmaktadır. Egemenler filmlerde kendi düzenlerini mümkün olan en iyi, en adil, en güzel düzen olarak göstermekte; o düzene yönelen ve yönelebilecek tehditleri de mümkün olduğunca "kara,kötü" göstermeye çalışmaktadır. Sinema ve film denince akla öncelikle Amerikan sineması/Hollywood gelir. Bu gayet anlaşılır bir şeydir de... Çünkü en büyük stüdyolar,en zengin film şirketleri, en büyük dağıtım şirketleri ABD'dedir. Dünya sinema pazarının andaki kesin egemeni ABD'dir.ABD sinemasının savaş konusunda değişik dönemlerde piyasaya sunduğu filmler, gerçekte her dönemde ABD'nin o andaki siyasetinin bir yansımasıdır.Örneğin İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD'de çekilen savaş filmleri, Nazileri insanlık düşmanı, kaba saba, çoğu aptal olarak gösterir; buna karşın ABD'li ler, Fransızlar, İngilizler ve hatta yer yer Ruslar, (1942 den sonra kurulan Anti-Hitler Koalisyonu'nda Ruslar da 'iyi insan' katına yükselmişti!) haklı bir davanın savunucusu olarak, her davranışları soylu olarak gösterilir.Savaş döneminde, Nazizm başdüşmandır. Filmlerde komünizm ve komünistler henüz öcü olarak gösterilmemektedir. ABD'nin bu dönemdeki savaş filmleri, yığınları Nazizm'e karşı savaşın haklılığı konusunda eğitmenin aracıdır. Savaşın hemen ertesinde bilindiği gibi Anti-Hitler Koalisyonu dağılır. Soğuk savaş dönemi başlar. Komünizm "batının değerlerini tehdit eden, özgürlük ve demokrasiyi tehdit eden baş düşman" haline gelir. ABD'de ve bütün kapitalist dünyada komünist öcü tarafından işgal edilme histerisi başlar.Bu histeri sinemaya önce dolaylı bir biçimde çoğu başka dünyalardan gelen böcek tipi yaratıkların dünyayı işgal etmeye çalıştığı ve kahraman dünyalıların (tabii işgal edilen ülke hep ABD, dünyayı kurtaran da yine hep ABD'lilerdir) sonunda böceklerin işgalini kahramanca direnişle kırdığı "bilim kurgu" filmleri biçiminde yansır.Bu histerinin 50'li yılların başlarında ABD'deki uç noktası McCarthy dönemi diye adlandırılan dönemdir. Bu dönemde Hollywood'da da bütün toplumdaki "cadı kazanı" kaynatılır. Onlarca Hollywood emekçisi, yetenekli oyuncular, rejisörler, senaryo yazarları vb. "Antiamerikan Faaliyetleri İnceleme Komisyonu"nda sorgulanır; birçoğu komünist oldukları gerekçesiyle, veya yalnızca "susma hakkını kullanarak komisyona yardımcı olmama" gerekçesiyle yasaklı hale getirilir. (Bu konuda bkz. "Üye misin, Üye miydin?", H.Keil, İnter Yayınları, Temmuz 1990, İstanbul ). Daha sonra doğrudan komünistlerin astığı astık, kestiği kestik, suratları hiç gülmeyen, insanlıkla alakaları olmayan tipler olarak gösterildiği "casusluk" filmleri girer devreye. Bu bağlamda en popüler olan James Bond ve diğer casusluk filmlerinde, dünya egemenliği kurmak isteyen bir "caniler örgütü"nün arkasında hep Rusya karşı casusluk teşkilatı KGB'nin şahsında, Hollywood'un kafalara yerleştirdiği komünist öcüler vardır.60'lı yılların ikinci yarısına kadar piyasaya sürülen savaş filmlerinde de esasta hep ABD'nin yürüttüğü tek haklı savaş olan İkinci Dünya Savaşı'nın çeşitli cephelerinde ABD askerlerinin kahramanlıkları hikaye edilir. ABD hep iyinin, doğrunun savunucusudur. İkinci Dünya Savaşı'nda 20 milyon insanını kaybeden Sovyetler Birliği sanki yoktur; savaşı ABD yalnız başına (birazcık İngiliz ve Fransız yardımıyla) kazanmıştır. ABD'nin başını çektiği Kore'ye saldırı savaşı da sinemada yansımasını, kötü komünistlerin ABD askerlerince perişan edildiği, demokrasinin kurtarıldığı hikayelerin anlatıldığı ikinci sınıf Hollywood ürünlerinde bulur.60'lı yılların başlarında Küba Krizi ertesinde uç noktasına çıkan soğuk savaş, Hollywood'da yansımasını savaş filmleri ve casusluk filmlerinin artması, ABD ordusuna övgü dizen filmlerin artmasıyla bulur. Ardından ABD'nin Uzakdoğu'ya çıkarması, Vietnam Savaşı gelir. Hollywood önceden üzerine düşen görevi yerine getirmiş, eğer öcü komünistler önlenmezse, bütün "hür dünya"nın domino taşları gibi birbiri ardından düşerek komünistlerin eline geçeceğini kafalara kazımıştır. (Kuşkusuz yalnızca sinema değil, tüm yazılı, sözlü, görsel medya da bu konuda görevini yerine getirmiştir.)Vietnam Savaşı, ABD için tam bir bozgun olur. Hollywood'un John Wayne'li "Yeşil Bereliler" filmi de, Vietnam Savaşı'na karşı ABD'de ve bütün dünyada gelişen tepkilerin önünü alamaz. Vietnam'da yürütülen savaşta ABD'nin haksızlığını bizzat yaşayan, bir çoğu sakat olarak ülkesine geri dönen çok tanık vardır. Bütün dünyada ABD emperyalizmine karşı, özellikle de Vietnam Savaşı'na karşı hareketler gelişir. Hollywood'un ve onunla birlikte ABD toplumunun buna karşı cevabı, birkaç yıllık suskunluktan sonra genel olarak savaşın çılgınlık olduğunu anlatan "Apocalypse Now" (Francis F. Coppola), "Deer Hunter" ( Geyik Avcısı / Michael Cimino), "Günaydın Vietnam" gibi kimi "eleştirel" filmler olur. Yani Hollywood toplumda genel hale gelen, "Acaba biz yanlış mı yaptık?" sorusuna, savaşın kendisinin bir çılgınlık olduğunu, onun içinde My Lai Katliamı gibi katliamların da olabileceğini anlatan bir tavırla cevap verir. Aslında egemen olan düşünce yansımasını bulur.Savaş olacaksa, mümkün olduğunca "temiz" olmalıdır bundan böyle! Askeri hedefler vurulmalı, sivil halka fazla zarar verilmemelidir. Zaten ABD de bunu hiç yapmamıştır! Ama arada kazalar olmaktadır! Bundan sonra daha dikkatli olunacaktır.80'li yıllar yumuşama yıllarıdır. Başdüşman komünistlerle ticari ve kültürel ilişkilerin sıklaştırılması ve "komünizmi" barış içinde satın alma yoluyla yıkma yıllarıdır. Savaş alanları Rocky filmlerinde olduğu gibi ringler; Rambo filmlerinde olduğu gibi Vietnam Savaşı'nın her yerde sürdürülmesi, Afganistan'da "iyi"lere yardım ve benzeridir. İnsanlığın genel çıkarları için komünist rejimlerle de belli işbirliği yapılabileceği vb. de işlenmeye başlanır. Gorbaçov iktidara geldikten sonra çekilen James Bond filmlerinden birinde KGB-CIA ve İngiliz Gizli Servisi ajanlarının, tüm dünyayı tehdit eden ve savaş çıkarmak isteyen bir caniler şebekesine karşı birlikte çalışması bunun tipik bir örneğidir. 1980'li yılların sonunda, içten çoktan revizyonistleşerek çökmüş olan doğu blokunun yıkılması, 1991'de eski Sovyetler Birliği'nin resmen de kendi kendini lağvetmesi ile, Hollywood'un 1945 sonrasındaki tüm döneminin başdüşmanı da tarihe karıştı.Artık yeni bir dönem başlıyordu: Bütün insanlığın kabul ettiği "insan hakları, demokrasi, özgürlük" gibi değerleri savunanlar ve bunlara karşı çıkma cüretini gösteren "terörist"ler! Bu ikincilerin, birinciler tarafından cezalandırılması (tabii bu cezalandırma işinde başı çeken dünya jandarması ABD olacaktı!) doğru idi!Bütün medya bu temayı işlemeye başladı. Bu dönemde çoğu Arap olan ve eski komünistlerden destek ve silah alan "terörist"lere karşı Rambo tipi bir dizi film kapladı ortalığı. Ardından Irak'a karşı "uluslararası güç"ün ABD önderliğinde savaşı geldi gündeme. Savaş, tarihin ilk "canlı yayın yapılan" savaşı oldu! Dünya kamuoyu savaşı tek merkezden servise sokulan, temizlenmiş resimler üzerinden güya canlı olarak yaşadı! Görülen neydi? Bağdat semalarında Irak uçaksavarlarının havai fişek görünümlü salvoları! Saldırıya katılan uçakların havalanışı; pilotların başlıklarındaki kameralarla çekilen ve "akıllı" bombaların nasıl hedeflerini bulduğunu gösteren ve yeni dönem çocuklarının video oyunlarından tanıdığı resimler! İnsan mı? Yok canım! Bu savaş "temiz savaş!". Vietnam Savaşı'ndaki gibi yanan çocukların, beynine kurşun sıkılan Vietkong gerillasının resimleri gibi resimlerle insanları meşgul etmeye gerek yok! Bu savaşta "haklılar" zaten kumanda merkezlerinde düğmelere basıyor, "akıllı" bombalar da gidip önceden belirlenmiş hedefleri buluyor! Biz bunu daha önce bir yerlerde görmüştük! Evet, evet Hollywood'un "Yıldız Savaşları"nda! Tekniğin her şeyi belirlediği savaşlar dönemi! Tüm insanlığın, insanlık değerleri adına, insanlık dışında olanlara karşı savaştığı dönem!

Kısaca İran Sineması…

“Sinema Şiirin Sesini boyamaktır…”

İran sineması bugün kendinden söz ettiriyor… Ortadoğu’nun en çalkantılı ülkelerinden birinin tüm politik, kültürel, ekonomik inişler-çıkışlarını görünür hale getiren bir tarihe sahiptir İran sineması… İran sinemasının günümüzdeki ve gelecekteki eğilimlerini kavrayabilmek için… kısaca bir iki filmin konusuna bakalım…

Kaplumbağalar da Uçar…

Amerika'nın Irak'a saldırısına birkaç gün kala Irak-Türkiye sınırında bir Kürt mülteci kampı... Boş kovanların, yakılmış tankların ve bomba çukurlarının orta yerindeki köyde ailesini yitirmiş Satellite (Uydu) lakaplı bir çocuk yaşar. Satellite günlerini televizyon antenlerini tamir ederek ve üç beş kelime bildiği İngilizcesiyle uydu kanallarındaki savaş haberlerini meraklı ve tedirgin köylülere tercüme ederek geçirir. Genç adam ve köyün ona hayran diğer çocuklarının bir de gelir kaynağı vardır: Mayın toplamak... Toprak altından hayatları pahasına çıkardıkları mayınları Birleşmiş Milletlere geri satarlar. Kaza sonucu birçoğu kollarını ve bacaklarını kaybedip sakat kalmıştır...

Sarhoş Atlar Zamanı…

İran, Irak, Türkiye sınırlarında yaşayan Kürt bir ailenin dramı anlatılır. Anne ve babasının ölümünden sonra Ayoup, engelli kardeşi Madi'nin tedavisi için katır sırtında İran'a yük taşımaya başlar. Bu sırada ablası kardeşi Madi ile ilgilenmektedir. Çetin kış şartlarında İran - Irak sınırında çeşitli işler yapar. Birgün soğuktan donmamaları için yük taşımacılığında kullanılan atlara Viski içirdiklerini görür. Fakat yük taşıyan insanlar soğuktan çalışamamaktadırlar. Ardından Ayoup daha fazla para kazanabilmek adına kardeşi Emine ile birlikte kaçakçılığa başlarlar. Savaşın enkazları, halkın yoksulluğu sahne sahne gözler önüne serilir. Savaşın izlerinde, yaşanan gerçek bir hikayedir. Filmde atlara gösterilen özen, insanlara gösterilmez.

Madi'nin tedavisi için para kazanamayan Ayoup'un ablası, kendinden yaşça büyük bir Iraklı ile Madi'nin tedavisi karşılığında evlenmeyi kabul eder. İran sınırından Irak sınırına at üstünde Madi ile birlikte gider. Fakat Irak'ta Ayoup'un eline bir katır tutuşturularak Madi ile birlikte İran'a gönderilir...

Yaşamın gerçekliği ile beslenen, coğrafyasının gerçekliği üzerine inşa edilmiş sanat eserleri er ya da geç gerçek değerini görecektir. İran sinemasında bugün olan da budur. Ülkemizde de bu böyledir örneğin ülkemizde bir Yılmaz Güney vardır, ki siyasi bir insandır da kendisi, ülkemizde kendisine karşıt görüşteki insanlar bile onun sanatı üzerine konuşmaya başlandığında başarılı olduğunu teslim etmek zorunda kalıyorlar…

Genel olarak karşılaştığım bir yanlışlıksa; kavramların tersyüz edilmesi… Sohbet, söyleşi, tv programları ve makalelerde bir yanlışlık bilinçli ya da bilinçsiz yaygılaştırılıyor… “1979 İran İslam devrimi” ifadesi üzerine birkaç söz… İfade kendi içinde doğruyu içermeyen bir pozisyondadır. “Devrim” kelimesinin ifade edilebilmesi, ancak var olandan ileri bir değişim söz konusu ise kullanılabileceğidir. 1979’da İran da olan şey bir alt üst oluştur. Yani gerici bir şahlık sistemi vardı, onun yerine yine gerici şeriat sistemi geldi… her değişim devrim olarak tanımlanamaz… Ülkemizde İran sinemasının ilerlemekte olduğu konuşulmaya başlandığında, Türkiye’deki gerici yazar-çizer takımı oradaki yönetimi-sistemi kitlelere şirin göstermek için kurumlanarak anlatıyor. “Bakın İran sineması ilerliyor, yönetim biçimimiz güzel, korkulacak bir şey yok.” demeye getiriyorlar sözü… Şöyle bir düşünün, kadın haklarının olmadığı, insan hakları ihlalinin günlük yaşamın bir parçası haline getirildiği yerde sanat nasıl gelişebilir? … Bu nedenle ülkedeki gerici yazar-çizerler özellikle hiç övünmesinler derim. Çünkü bu başarıda paylarının bulunmadığı gün gibi ortadadır… Peki, dünyada ciddiye alınan bir İran sineması gerçekliği var mı? Buna gür bir sesle evet diyebiliriz… Bu yükselişi sağlayan nedenlere baktığımızda onun altında İranlı muhaliflerle karşılaşırsınız. Bunlar, İran’ın devrimcileri, demokratları ve aydınlarıdır…

Zafer ÖZGENTÜRK Nisan 2008

Bu yazı, Felsefe Bölümü "Çukurova Düşünce Çeşnisi" Konferansı konuşmacısı Zafer Özgentürk'ün konuşma notlarından derlenmiştir. 30 Nisan 2008 / Çukurova Üniversitesi Akif Kansu Konferans Salonu Düzenleyen: Prof. Dr. Adnan Gümüş, Öğr. Gr. İhsan Çetin ve Ç.Ü. Felsefe Bölümü

Modern Dans ve Teatral Performans

2008-09-02T11:44:00.006+03:00

Klasik Bale ve Modern Dans

Darağacı adlı dans tiyatro performansı(Adana 2008)

Sahne sanatlarının en çekici olanlarından biri. Modern dans… Müziğe, yani her insanın içinde olan ritm’e dayanıyor her şeyden önce. Haşin sözlere gerek duymadan, bedenin yaratabildiği metaforlar ile stilize ediyor her şeyi. Şiddeti bile. Hatta onu estetik kılıyor. Ve bunu en iyi modern dans yapıyor, onun en önemli ayırıcı özelliği bu. İçimizdeki şiddeti dışavururken, üst-dilden konuşuyor, estetiği günlük yaşamdaki şiddetle bire bir örtüşmüyor ama yine de mutlaka tahrik ediyor, deşiyor, uyarıyor ve sorgulatıyor. Çünkü klâsik baledeki şiddet temsilinin irkiltici ya da kışkırtıcı olduğunu söylemek zor. Her şeye rağmen müziğiyle-dansıyla yine de görkemlidir o sahneler. Ama modern danstaki şiddet alegorisi, söze ya da eyleme döktüğümüz-dökemediğimiz tüm insanlık hallerimizin daha dolaysız bir dışavurumu. Modern dans sunuşlarında sözü geçen farkı anlamak için bunların iki ayrı sahne sanatı disiplini olduğunun günümüzde artık kabul edildiğini bilmek gerekiyor. Bu, bir süreç meselesiydi. Klâsik balenin çok uzun yıllardan sonra geldiği yer, kendine bir alternatif doğurdu diyebiliriz. Yani tam olarak klâsik balenin içinden çıkmış anlamına gelmiyor ama bu disiplinin açılımı olarak ortaya çıktıktan sonra, kendini bulma sürecini de son 20-30 yıldır yaşıyor Avrupa’da. Dans tekniği olarak klâsik bale moderne bir çok şey verdi. Beden enstrümanı ve teknik donanım. Ama tabii bu asrın son elli yılında daha spesifik ayrımlar başladı. Ve çağdaş bale ya da modern dans diye adlandırabileceğimiz şemsiyenin içinde de yeni açılımlar gündeme gelmiş oldu. Derin fark anlam yaratma mı ifade biçiminde mi?Yaratıcıları moderne iten ne tam olarak? Şimdi klâsik balenin saraydan sahneye doğru yolculuğunda o dönemin sosyo-kültürel, sosyo-politik, yaşamsal koşulları yani insana dair her türlü işler etken olmuştur. Diğer sanatların içinde bulunduğu akımların etkileri, klâsik balenin kendini ifade etmesinde önemli teorik kaynak yaratmıstir.

Disiplinlerarası Etkileşim

Dans ya da tiyatro, sahne sanatlarının diğer disiplinlerden etkilenmediği bir dönem yoktur. Bu, çok doğal bir süreç. Sanayileşmenin ardından saraydaki klâsik bale anlayışı topluma daha çok hitap etmek zorunda olduğunu fark etti. Bunu da klâsik balenin kendini yenileme süreci olarak görebiliriz.

Örneğin George Balanchine klâsik balenin teknik olanaklarını ve düşünce sistemini çok daha çağdaş bir yapıya kavuşturdu. Klâsik balede, vücut enstrümanının kullanım alanlarını zenginleştirmek adına dünyadaki mihenk taşlarından. Bir kavram karmaşası da yaşandı; çünkü bilindiği gibi, yaratıcı kendi ismini kendisi koymaz, kritikçiler onlara bazı ekolleri yüklerler. Yaratıcılar bazen de bunu kendileri yaparlar; “ben bu noktada bir yerdeyim” gibi. Örneğin yaptığına physical theatre diyen Loyd Newson, dans tiyatrosu diyen Pina Baush gibi. Şimdi Balanchine’in koreografik yolculuğunda klâsik baleyi teknik olarak çok daha çağa uygun bir hale getirdiğini söyleyebiliriz. Anlatımında daha çok beden dilinin önemli olduğunu, konulu balelere farklı bir boyut getirdiğini kabul edebiliriz. Ama tabii bununla koşut süreçte modern dansta da son 30 yılda yenilenme ve ekolleşme görülüyor. Koreograflar kendi düşünce yapılarını çok özgür ifade ettikleri bir çok farklı tarzı ortaya koyuyorlar. Ama bunları belli stil başlıkları altında toplayabiliyoruz. Contemporary dans, Cunningham tekniği, Graham tekniği, Jose Limon tekniği..., sonra Pina Baush geliyor “dans tiyatrosu”nu ortaya atıyor, daha öncesinde Kurt Joss green table ile onu yapıyor zaten; yani bunlar artık dünyada yerini yeni bulmaya başlıyor. Eurocrash denen bir akım vardı. Batının 70’li yıllardan sonra şiddetle olan ilintisini, sahneye bir dans stili şeklinde getiren bir akımdı. Sonra Kanadalı La la la Human Steps “eurocrash”in babası sayılırlar. Dikkat edilirse tarihlerle ekoller arasında dünyanın sosyal hadiseleri, değişimleri, dönüşümleriyle çok ilintili bir koşutluk var.

Darağacı adlı dans tiyatro performansı(Adana 2008)

Tiyatral Anlatım

Modern dansın arka sokaklarından sonra, tiyatral performans ile modern dans paralelliğine değinebiliriz. Önceden de bahsettiğimiz gibi, estetize edilmiş bir anlatı hem görsel açıdan hem de içerik açısından seyirciyi sahneye bağlar. Son zamanlarda ortaya çıkan “dans tiyatrosu ve tiyatral performans” kavramları bununla ilintilidir. Misal; trajik bir konuyu modern dans figürleri, duruşu ve tekniğiyle sahneye koyarsak tiyatral performans sergilemiş oluruz. Bu esnada her bir hareketinizin bir anlamı olmalı, daha da önemlisi izleyen kitlenin anlayışına uygun olup onlara katkı sunmalıdır. Dans etmek sadece uyum içinde ve estetik sınırlarında devinim halinde olmak değildir. Durup bakmak, gözleri yumup gülümsemek de dans etmektir. Sınır yoktur dans ile anlatırken derinlikleri. Yüzünüz görünmek zorunda değildir mesela; ya da sürekli gülümsemek zorunda değilsinizdir. Bağırmak, çığlık atmaktır yeri geldiğinde, bazense susmak…

2007 Dünya Dans Günü- Çukurova Üniversitesi Fotograflar: Aykut Unlupinar (2007-2008 Dunya Dans Gunu CSA Performanslari) 2008 Dunya Dans Gunu/CSA Koreografi Danscilari: Dilay Yatkin/Keman: Berkay Saner 2007 Dunya Dans Gunu/CSA Koreografi Danscilari: Dilay Yatkin, Mustafa Acikgoz, Hasret Topal, Gokce Agbas(Cukurova Universitesi Mithat Ozsan Amfisi)

KISA FİLM: (Bekleyiş/Zafer Özgentürk)

2008-08-31T22:11:00.004+03:00

Bekleyiş / Yönetmen görüşü

Sevgisizliğin, şiddetin, paranın ve silahın egemenliğinin konuşulduğu (bu savaşların haklı bir savaş mı, yoksa haksız bir savaş mı? Olduğu tartışılmadan) yolsuzluğun, yoksulluğun, yasakların ve yasaların konuşulduğu bir dünyada burjuva algı biçiminin toplum kültürü üzerinde etkin olduğu günümüz dünyasında “aşk”ı anlatmak zor tabii ki. “Gerçek aşk”ı bilimsel dünya görüşünün ışığında, insanlığın tarihsel kültürel mirasından, ilericiliği ve uygarlığı temsil eden bir süzgeçten geçirdiğim, kendi yaşam anlayışım ile yoğurduğum bir anlatım denemesi olarak değerlendirilmelidir... Popüler kültürün, medya kuşatmasının ve sistemin, özünden yalıtıp kirlettiği aşk… Aşk’larımızı yağmalayanlar hala aramızda dolaştığından, (tabii ki nasıl ele alındığı burada dikkat etmemiz gereken öznel olgudur.) onları yani sistemi ve savunucularını, tarihin çöplüğüne atana dek bu konunun yakıcı güncelliğini koruyacağını düşünüyorum…

Kültürel bir karmaşanın, toplumsal güvensizliğin harlandırıldığı dünyamızda, kuşaklar arası bir iletişimsizlikle her şeyi yanıla yenile öğrenmek zorunda bırakılıp sanal dünyalara hapsedilmiş ve birçoğu bilimle ilgisiz ezberci eğitim kurumlarında duygusal ve düşünsel varoluşları zedelenmiş bizler… 19. yüzyıl başlarında, kapitalist sömürü sistemi sanayi devrimi ile birlikte, kolları sıvayıp başlattığı üretim araçları üzerindeki egemenliğine, 20.yüzyıla kadarki süreçte ise hegamonik gelişimini sürdürerek insanların ellerinden iç dünyalarını çekip aldı.İnsanlığın evrimi, hem insanın kendisine hem de onun yaşamına zarafet kazandırmıştır; ateşi buluncaya dek avını parçalayıp çiğ yiyen insan, doyma gereksinimini bu biçimde giderirken, çağlar sonra yeme içme biçimleri oluşturmuş, ilkel topluluklarda yaşanan içgüdüsel, vahşi cinsellik, yerini giderek aşkın ve cinselliğin kültürüne bırakmış, ona hayli zarafet ve daha insani bir öz ve biçim kazandırmıştır. Sonuçta gereksinme aynı, ama sadece onu karşılama yöntemleri çağlarla birlikte değişime uğramıştır.

Filmimde “aşk”ı ele almamın nedeni ise; onu çok incitip, örselediğimiz ve istismar edildiği içindir… İnsanın insansızlaştığı, yüreklerin yakınlaşmasının arasına uçurumlar konulduğu bir dünyada, insanın her geçen gün itildiği trajik yalnızlığına en anlamlı restin, ancak “gerçek aşkın” ışığı olabileceğini yinelemek için…
Zafer ÖZGENTÜRK
Filmin adı: Bekleyiş
Yapım: 2007 Mart
Yönetmen: Zafer Özgentürk
Oyuncular: Turan Özdemir (13. Altın Koza Jüri özel ödülü alan"Dondurmam Gaymak" filmi baş oyuncusu, 13. Altın Koza En İyi Erkek Oyuncu), Seher Devrim Yakut (Ankara Devlet Tiyatrosu Müdüresi, Lions, Afife Tiyatro Ödülleri - En iyi kadın oyuncu)

Çukurova Sanat Atölyesi

2008-08-30T19:31:00.008+03:00

Çukurova Sanat Atölyesi (ÇSA), çalışma ekibi ile sinema, dans, tiyatro, karikatur ve fotograf alanlarında faaliyet göstermektedir. Atölye, aynı zamanda kurucusu olan Yönetmen Zafer Özgentürk'ün ve arkadaşlarının ışığıyla aydınlanmaktadır. ÇSA, 2006'dan bu yana çalışmalar üreten ekibin çatısını oluşturmaktadır.Sinema alanında Yönetmenliğini Zafer Özgentürk'ün üstlendiği Medea'nın Ayak İzleri, Bekleyiş film çalışmaları, Evrim ve Popüler Bilim adlı belgesel TV programı ÇSA çalışma ekibi ile hayata geçmiştir. Bu çalışmalara ek olarak, 30 Nisan 2008 tarihinde düzenlenen Çukurova Üniversitesi Düşünce Çeşnisi adlı konferansta, konuşmacı olarak katılan Zafer Özgentürk "Sanat, Sinema ve İdeoloji" başlığı altında sinema üzerine değerlendirmeler yaptı. (bkz Çukurova Düşünce Çeşnisi) Bunların yanında, dans alanında, koreografi ve dansını üstlenen Dilay Yatkın ve ÇSA teknik ekip, Çukurova Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Moda Tasarımı 2008 bitirme projesini etkin olarak üstlenmiştir. Çukurova Üniversitesi Dünya Dans Günü kapsamında 2007, 2008 yıllarında çeşitli performanslar gerçekleştirilmiştir. Tiyatro, sinema alanlarında yeni projelere hazırlanılmaktadır. Fotograf alaninda ise Aykut Unlupinar, Abdullah Coskun yetkinlikleri ile atolyemizin fotograf calismalarini yurutmektedir.