“Gerçek sanat kökü gerçek yaşam toprağından! ”

Dansın Tarihi Serüveni

Hollanda Dans Tiyatrosu (Nederlands Dans Theater-NDT)

Ohad Naharin’den “Eksi 16”( Minus 16)

Dilay YATKIN ÇSA, Temmuz 2009

Açıklayıcı Notlar

Kızlar karalar giyinmiş,
düşünüyor, dünya ne kadar küçük

Ya da bir antifaşist olarak Lorca’nın, diktatör Franco hayranı Salvador Dali ile olan yakın iletişimi de bu garip çelişkilerdendir.Ancak bu olgular elbette F.G. Lorca’nın ilerici, aydın yanlarını asla gölgelemez, gölgelememeli…Marjinal sanatı ile şiirsel tiyatronun önde isimlerinden Lorca. Şiirsel anlatımı ile oyunun çizgisi başkalaşıyor, bu da trajediyi daha yumuşak algılamamıza dolayısıyla kendi düşünsel mekanizmamızda olası çözüm üretebilmemize geçit veriyor.

Müzik, dans, şiir gibi disiplinlerarası anlatıma sahip oyun amacına daha kolay ulaşabilen oyundur kanımca. Dona Rositamıza dönersek… Kadınlar hayatın her alanında olduğu gibi evde ve bekler durumdadır, bu oyunda da öyledir. Beklenen erkektir. Gelmeyen ve dolayısıyla toplumun ezici dilinden çekinen kadını ezen, önemsemeyen de erkektir. Sevgili Zafer Özgentürk’ün de deyimiyle “sistemin de törenin de dinin de cinsiyeti vardır ve erkektir nihayetinde.” Sıyrılamamıştır kadın toplumun baskısından ve çoğunluk bunu kabullenmiştir ya, en acısı bu…
1.Perde
III. Manola:
“Hiç merak etme, kardeş,
Biz gelin oluncaya dek
Koynumuza değil erkek,
Bir kelebek bile girmeyecek…”

Bu durum oyunda “rosa mutable” cinsi gül ile simgelenmiş. Üç perde aslında kadının hayatında nasıl solduğunu sembolize eden, sabah kırmızı renkte olan, öğlen pembe ve akşam tamamen solmuş bu güle benzetilmiş acımasız ve kabaca. O yüzden “Kız Kurusu Gül Hanım”dır Dona Rosita…
İyi Seyirler

Dilay YATKIN/ÇSA
Haziran 2009 ...
Her yanda, sorunlar koyuyorlar,
Çeşit çeşit insan var
Kanlı bıçaklı kör var,
Öfkelisi, ümitsizi var,
Yoksul var, tırnak ağaçları var
Şunun bunun sırtından,
Geçinmek sevdasıyla;
Harami var. ...
Bir dalga gibi
Halıları dişlemeye gelen
Göz yaşından,
Oysa ki yıldızlardır akar
Uçsuz bucaksız bir nehirde.
Federico,
Dünyayı görüyorsun.
Yolları görüyorsun,
Sirkeyi görüyorsun;
Birkaç ayrılıştan,
Taşlardan, raylardan gayrı,
Kimseciklerin kalmadığı,
Köşeden:
Duman ha deyince,
Zalim tekerleklerine;
Hoşça kalları görüyorsun,
İstasyonlardaki..
P. Neruda
*Şiir çevirisi:A.Kadir,Afşar Timuçin
*Oyun Çevirisi: Can Yücel
Fotoğraflar: Dilay Yatkın

Sevgilerde

Sevgileri yarınlara bıraktınız
Çekingen, tutuk, saygılı.
Bütün yakınlarınız
Sizi yanlış tanıdı.
Bitmeyen işler yüzünden
(Siz böyle olsun istemezdiniz)
Bir bakış bile yeterken anlatmaya herşeyi
Kalbinizi dolduran duygular
Kalbinizde kaldı
Siz geniş zamanlar umuyordunuz
Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.
Yılların telaşlarda bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.
Vermeye az buldunuz
Yahut vakit olmadı

Behçet Necatigil


Necatigil’in bu sevilen şiirini çoğumuz biliriz. Her okuyuşumuzda da bazen kaybettiğimiz yakınlarımızla bağlarımızı sorgular, onlarla ilişkilerimizde sorumluluklarımızı ne kadar yerine getirdiğimizi düşünür; bazen de hayattaki yakınlarımıza bundan sonra kalbimizin kapılarını sonuna kadar açacağımıza dair kendimize sözler veririz. Kaybettiğimiz yakınlarımız için yapılabilecek pek bir şey yoktur aslında; hayattakilere karşı da sözlerimizi ne kadar yerine getirdiğimiz de meçhul.

Başlığı okumamış olacağınızı varsayarsam, “Sözü nereye getireceksiniz?” dediğinizi duyar gibi oluyorum. Alman yönetmen Doris Dörrie’in filmi, Hanami (Kiraz Çiçekleri 2008)’den söz etmek istiyorum size. Yaşlı çift Bayan Trudi ve Bay Rudi, otuzlu yaşlardaki üç çocuklarından ayrı yaşamaktadır. Rudi, karısı Trudi’nin beklenmedik ölümüyle sarsılır ve karısı ile olan ilişkisini sorgulamaya başlar. Onu çok az tanıdığını, ona yeterince önem vermediğini fark eder. Rudi, karısının en büyük isteğini yerine getirmek üzere Japonya’ya kiraz çiçeklerinin açtığı bahar festivaline (Hanami - Çiçek Seyretme) gider...

Buradan itibaren söyleyeceklerim filmle ilgili ayrıntılı bilgi içerir, filmi henüz izlememişleri uyarmak isterim.

Filmi izlerken Necatigil’in “Sevgilerde” şiirinin dizelerini içimden geçirdiğimi fark ettim. Evet, bir şiir ve bir film ancak bu kadar örtüşebilirdi. Farklı coğrafyalar, sanatçılar, sanat dallları ve zaman ama aynı duygular... Film iletişimsizlik, sevgisizlik, yabancılaşma, kuşak çatışması gibi temaları başarıyla işliyor.

Filmin ilk sahnelerinde Rudi katı, biraz bencil, karısı Trudi’yi ve onun isteklerini geri plana atan, kendini iş yaşamına vermiş, Necatigil’in ifadesiyle “Çekingen, tutuk, saygılı” bir koca ve baba modeli olarak karşımıza çıkıyor. Trudi ise, hastalığını kocasına ve çocuklarına söyleyemeyecek kadar duygusal, yakınlarını üzmek istemeyen, kişisel isteklerini kocası ve çocukları için bazen öteleyen bazen de görmezden gelen sevgi dolu bir eş profili çiziyor. Duygusal aile çatışmaları karşısında daima durumu idare etmekte.

Rudi ve Trudi’nin çocukları kendilerini iş yaşamlarına vermiş, anne ve babalarından sevgi ve saygılarını esirgeyecek kadar kültürel dezenformasyona uğramış otuzlu yaşlarda insanlardır. Muhtemelen babaları Rudi’nin duygusal donukluğu onların gelişimlerinde olumsuz bir etki bırakmıştır.

“Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek”

Rudi’nin ölümüyle Trudi büyük bir boşluğa düşer; karısını ne kadar çok sevdiğini fakat ona bunu yeterince hissettiremediğini farkeder. Karısının Butoh dansına tutkusu ve Hanami ( kiraz çiçeği izleme ) festivali onu bir vefa duygusuyla Japonyaya sürükler.

Japon kültürünün içinden doğan ve 1950'lerden sonra gelişen Butoh Dansı, bir anlamda Japon sanatçıların 2. Dünya Savaş'ından çıkmış bir dünyada, kendilerini ifade etmek için geliştirdikleri dans formudur. Butoh dansçıları bedenlerine ve bedenin hareket ettiği uzama, modern dansın o zamana kadar yaklaştığı biçimlerden çok farklı biçimlerde yaklaşır. Butoh dansı filmde kaybedilen insanlarla hayattakiler arasında duygusal bir hesaplaşma ve kavuşma işlevi üstleniyor.

“Yılların telaşlarda
Bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi”

Hanomi ise nisan ayında insanların doğaya koştuğu, kiraz çiçeklerini izleyerek görsel ziyafet çektiği bir festival. Kiraz çiçeklerinin o muhteşem görünümlerine karşı, kısa sürede yok olup gitmeleri “geçiciliği” simgeler. Bu doğa olayı festivale katılanlar için yaşamsal bir ders niteliğindedir.

Yaşamın geçiciliğine dair bir başka imge de filmin ayrı ayrı sahnelerinde kadrajın odağında yer alan “mayıs sineği”dir. Trudi’nin “Mayıs Sineği” adlı şiiri okuması, kocası ve çocuklarının ona eşlik etmesi manidardır. Rudi’nin sinek göremediği tek yer Tokyo’dur. Sinek imgesinin yokluğu huzur ve mutlulukla eşdeğerdir.

Evet, yaşam kısa, güzel ve sonludur. Trudi’nin yaşamı aniden sonlanmış ve Rudi karısıyla olan ilişkisini yeterince iyi değerlendirememiştir. Filmin yönetmeni aynı zamanda senaristi Doris Dörrie, bu düşünceyi inceden inceye tüm yöntemleri deneyerek başarıyla işlemiştir.

“Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.”

Rudi’nin Tokyo’da karşılaştığı on sekiz yaşındaki “Butoh” dansçısı genç kız yaşına rağmen yaşamın sırrını “Butoh” ile çözmüş gibidir. Genç kızın bu “ermiş” hali Rudi’yi büyüler. Genç kız ona “Butoh” dansının inceliklerini öğretir. Rudi son görevini yerine getirmek üzere genç kız ile Fuji dağı eteklerine gider; “Butoh” dansı yaparken yaşamı son bulur. Böylelikle kahramanımız eşi Trudiyle tinsel anlamda vuslata ermiştir.

Filmde yabancılaşma teması yoğun iş yaşamı ve metropoleşmenin günümüz insanına etkileriyle işlenmiştir. Rudi’nin yaşadığı küçük yerden Tokyo’ya gelmesiyle gökdelenlerle karşılaşması, toplu taşıma araçlarının hızları ve yoğunlukları, insan yığınlarının hedeflerine kilitlenmiş bir şekilde yürüşleri karşısındaki şaşkınlığı bize günümüz insanının içine düştüğü/düşürüldüğü durumun panoramik bir fotoğrafını sunmaktadır.



Film sinematografik açıdan gayet etkileyici sahnelere sahip. Yer yer fotoğraf teknikleri ön plana çıkıyor. Hatta bazen film izlediğinizi unutuyor, sanki bir fotoğrafa baktığınızı hissediyorsunuz. Yönetmenin üslubunu bu yönde tercih etmesine neden olarak alttan alta temalarını altını çizmek, onları desteklemek istemesini düşünebiliriz.



“Yahut vakit olmadı”

Sonuç olarak; değişen, gelişen, çözünen bu dünyadaki yerinizi tartmanız; sevdiklerinize karşı yaklaşımlarınızı gözden geçirmeni anlamında izlenmesi gereken bir film derim. İzleyin; seveceksiniz.

Volkan KURT
Mayıs ’09 / ÇSA

Medea… Kadının varlık sorunsalının işlendiği, erkek egemen bir sistemin içinde devinen bir kadının neler yapabileceğinin anlatıldığı Euripides’in tarihsel tragedyası… Euripides’in “Medea”sı M.Ö. V. Yüzyılın toplumsal koşulları çatısı altındadır. Oysa ki, Medea, günümüze kadar gelebilen etkili oyunlardan biri olmayı başarmıştır. Bunun sebebi ne olabilir? Elbette ki oyunun öznesinin temelde “insan”, özelde “kadın” olması … Euripides bu oyunda , çağının mihenk taşları “Aiskhylos” ve “Sophokles” ten farklı olarak çağda gelişen aydınlanma sürecine ayak uydurmuştur. Aiskhylos ve Sophokles’in işlediği gelenekçi tutum ve yurttaşlık bilincinin aşılanmasından öte, toplumsal bir sorun, kadının gelgitleri, kıskançlık, katil olmak, aşk ve intikam gibi insani duygular yer alıyor Medea adlı oyunda… Gerçekçi öğeler dışında büyücülük, zehirli hediyeler gibi gerçek dışı öğeler de kullanılmış antik eserde. Ancak bu değerlendirmeler Antik Yunan yaşam koşulları için geçerli… Günümüzde, Medea’yı modernize edilmiş olarak dünya sahnesinde görebiliyoruz. Bunun güzel bir örneği, Christa Wolf’un Antik Yunan efsanesinden uyarladığı ve Berliner Ensemble Bertolt Brecht Platz’da izlediğim “Medea: Stimmen (Medea: Sesler)” dir. Eski Doğu Almanya’nın roman yazarı ve edebiyat eleştirmeni olan Christa Wolf, Euripides’in Medea’sındaki ataerkilliği ortadan kaldırıp anaerkilliği serpmiştir kendi uyarlamasına. büyücü, gelenekçi öğeleri de seçip almıştır. Feminist nüvelerle yaklaşmış Christa Wolf oyuna ve çokseslilik kullanılarak oyun tamamıyla aydınlanmış. Bakın: Öldüren her zaman suçlu mudur? Ya da MÖ 5. Yüzyılda kadın öldürmese bile suçlu olabilir mi? Evet… Medea Euripides’e göre katil cani ve dengesiz… Krallar da Kraliçeler de erkek nasıl olsa… Kısaca aydın yazar Medea’da Kassandra’da olduğu gibi aslında eserlerin gerici yanlarını arka plana atarak eserin ilerici yanlarını yüceltip sağlam eserler kazandırmıştır dünya edebiyatına ve dolayısıyla tiyatrosuna. Şimdi Medea şefkatli bir anne mi adi bir cani mi kıskanç bir kadın mı haksızlığa uğramış bir eş mi görelim…

Medea’nın Öyküsü

Doğulu prenses Medea, Yunan serüvenci Iason`la evlenebilmek için kendi babasına ve ulusuna sırt çevirir ve Yunanistan`a gider. Ancak bu evlilik, Iason`un iktidar hırsı ve rahata düşkünlüğü sebebiyle bitme aşamasına gelmiştir. Iason, Korinth kralı Kreon`un kızı Glauke`yle evlenecektir. Iason bu evliliği Medea ve çocuklarının geleceği için yapmak istediğini söylemektedir. Bunu duyan Medea, kocasının yeni evliliğini ve gerekçesini kabullenmez ve öç alma eylemini düşünmeye başlar. Medea`nın büyücü olduğu haberini alan Kral Kreon, Medea`nın kızına zarar verebileceği endişesiyle yirmi dört saat içinde ülkeyi terk etmesi emrini verir, bu kararla Medea bir kez daha yıkılmıştır, çaresizlik içinde krala yalvarır ve kararından vazgeçirmeye çalışır. Bu arada Korinth’de bulunan Atina kralı Aegeus Medea`ya Atina’ya gelmesini ve kendisini büyücülük yoluyla çocuk sahibi yapmasını ister. Kendisine bir umut ışığı doğduğunu varsayan Medea, çocuklarını kocasına verebileceğini söyleyerek kralın kızından onların bu ülkede kalmalarını sağlamasını ister ve Glauke`ye çocuklar aracılığla büyülü ve ağulu armağanlar gönderir. Glauke`nin hediyeleri kabul etmesiyle Medea`nın öç alma eyleminin birincisi başarıyla gerçekleşir. Armağanlara dokunan gelin adayı Glauke orada can verir, kızını kurtarmaya çalışan Kral Kreon da despotça tutumunun ve hırsının bedelini canıyla öder. Medea son olarak kendi çocuklarını öldürerek Iason`nu cezalandırır ve bu dehşetle baş başa bırakarak ülkeyi terk eder.

Ve Medea’nın Ayak İzleri…

Ya biz neler yaptık Medea’ya… Her yazar kendi yaşam koşullarına tarihsel geçmişine göre yaşattı bize Medea’yı… Euripides, Antik Yunan koşullarına göre Medea’yı yerleştirdi metnine … Christa, Doğu Almanya’nın bugün eski olan aydınlığını serpti ve daha niceleri… Biz ise Medea’nın Ayak İzlerini takip ettik, dünyanın unutulmuş mekanlarında nice Medealar gördük… Gerici geleneklerin kurbanı oldular genç kızlarımız kimi vakit; bazense Medea gibi olup insanlığın yüz karası olarak anılıp lanetlendiler… Ülkede küçük yaşta evlendirilen, kuma olarak mecburi evlenen kadınlar maalesef sayıca çok fazla… Bütün bunların dışında büyük bir çoğunlukta kadın, erkek egemenliği altında cins ayırımına maruz kalmakta…

Nedir öyküsü bizim Medea’mızın?

Kız çocuklarının erken yaşta evlendirildiği bir kültürel yapı içinde, kız çocuklarının kendi kararları olmaksızın erken evlendirildiği ve yaşamlarının büyük bir çıkmaza sokulduğu anlatılır… Medea’nın Ayak İzleri’nde bu hikayeyi klasik yöntemlerin dışında anlatacak sahnelere ve anlatım diline sahip olacaktır… Sokakta sek sek oynayan kız çocuğunu kolundan tutup, arkadaşlarından ayırıp, eve götüren bunu da büyük bir sorumlulukla yapan bir kadın…
“Yaşadığım topraklarda kadınların rüyaları siyah beyazdı hep… Düşlerini paylaşmaksa ölüm…”

Kızın annesi… Evde kızgın bir erk. Ve düğün hazırlıklarının başlaması… Eve gelen konu komşu kadınlar, kına yakmaya başlanır. Kız bu duruma karşı çıkacak güce sahip olamadığı için teslim olmuş, dayatılanları yaşamak zorunda bırakılmıştır. Burada geline gösterilen özen onun artık yeni bir hayata başlayacağı kınada bulunan toplulukça da kanıksanmıştır… Kız çocuğumuzun düşleri vardır oysa daha… Bu kimin umurunda? Kıza eşlik eden yardımcı kadınların bu durumu kızın kanıksaması için yaptıkları konuşma; “aklını kadınlığına ortak et yola gelir elbet” kızın bunlara kayıtsız kalışı… oda da yalnız bırakılmıştır, düşlerine ne olacağını sorar kendine; “düşlerime kar yağdı, söyle bana gökyüzü mavin de yalan mı?” odada şöminenin önünde ayakta duruyordur… Pencere ye geçer başındaki duvak boynundan ensesine inmiş oradan da ellerine almıştır. Duvak kızın elinde yumruk olmuş, kız düşlerini arar pencereden dışarıyı dalgın izlerken… Ve düşünde gördüğü o kadın çıkar karşısına evin dışında. Camın içinden kızın elindeki duvağı çekip alır, dans etmeye başlar… Kız izler dansı kadınsa kızın içinde bulunduğu ruh halini de anlatan lirik dansını yapar… Düş biter…
“Bir çığlıktı sessiz yalnızlığım!”

Filmimizde dans ve tiyatro sanat dallarını kullandık… Amacımız düz bir anlatımdan kurtulup kadının isyanını, eşitsizlik çığlıklarını daha etkili ve kalıcı bir dille yansıtmak, sanatla yani… Yönetmenliğini Zafer Özgentürk’ün üstlendiği kısa film Akkapı eski halkevi binasındaki tiyatro sahnemizde insanlarla buluştu. Öncelikle müzikleriyle bize lezzetli anlar yaşatan Duygu ve Ferhat'a ekibimiz adına çok teşekkür ediyorum. Filmin ardından özel kısa bir Medea’nın Ayak İzleri ile aynı adlı dans tiyatro koreografisiyle sahnedeydik. Üstlendiğim koreografi çalışmaları sürecinde beraber olduğumuz insanlar Medea’yı an an tekrar anladı ve anlatmaya çalıştı… Benim de dans ettiğim, üç kişiden oluşan koreografimizin diğer karakterleri Gizem Zerayak ve kaval tınısıyla koreografiye eşlik eden Emrah Begeç idi. Medea’nın çığlıkları yetemedi gerçeklikteki acımasızlığa… Bir gölgeye dönüşüverdi Medea sonra… Sonra ise ayak izlerinden başka bir şey kalmadı sahnede…
“Sessiz bir çığlıktı yalnızlığım”
“Yalnızlığım sessiz bir çığlıktı… Hepiniz mi sağırdınız?”

Dilay YATKIN/ÇSA

Ölüm; ne soğuk bir sözcük. Yaşamın kaçınılmaz olanı. Yok oluş mu yoksa yeni bir başlangıç mı?

2008 İstanbul Film Festivali’nin kapanış filmi “Gidişler”, hepimizin ölenler ve kalanlar üzerinde düşünmesini sağlıyor. Oscar’da Yabancı dilde en iyi film, Palm Springs ve Montreal film festivallerinde En İyi Film ödüllerine layık görülen “Gidişler”, Japon kültürü ve inançlarına farklı, duygusal ve naif bir bakış. Filmin baş karakteri Daigo Kobayashi (Masahiro Motoki), çellisttir; orkestrasının dağılmasıyla işsiz kalır ve eşi Miko Kobayashi (Ryoko Hirosue) ile memleketine döner, annesinden miras kalan eve yerleşir. İş ararken gözü gazetedeki bir ilana takılır. “Gidişler” başlığı ile atılmış bu ilanın bir sehayat acentasına ait olduğunu düşünen Dai, soluğu ilandaki adreste alır. İlanın seyahatle ilgisi olmadığını, ölüleri geleneğe göre hazırlama ve tabuta koyma işi olduğunu anlayan Dai, cazip maaş karşısında işi geri çeviremez. Başlangıçta Dai, eşi Miko’dan işini gizler; çevresi ve eşi Miko ,Dai’nin yeni işini öğrenince onu yadırgarlar. Eşi evi tek eder. Miko bir karar vermek durumundadır: Ya ölü hazırlama işini (Nokanshi) bırakacak ya da eşinden ayrı kalacaktır. Dai , işini sevmiştir ve tutkuyla ölüleri son yolculukarına hazırlamaya devam eder.

Film ölüm, aile ilişkileri, ölen kimseye saygı temalarını işler. Filmde ölüleri son yolculuklarına hazırlama işi son derece yumuşak, duygusal bir üslupla anlatılıyor. Defalarca tekrarlanan bu sahne izleyiciye hiç de itici gelmiyor. Uzak Doğu sineması bunu hep yapıyor; bizi felsefi yaklaşımlarla derinden etkileyip, en zayıf, en savunmasız hallerimizle başbaşa bırakıyor. Hayran olmamak elde değil, bu inceden üsluplarına.

Giden / Kalan
Daigo Kobayashi, çello sanatçısı iken, orkestrası dağılınca bir anda çello çalmayı bırakır. Bu bırakış tıpkı babasının onu kolayca terk edişi gibidir. Yeni bir orkestra aramaya kalkışmaz. Çello çalmak onun için bir tutku değildir; zaten küçükken babasının zoru ile çello çalmaya başlamıştır. Babası onu ve annesini Dai daha küçükken terk etmiştir, annesinin ile yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Dai uzaktayken iken annesi ölmüş, Dai annesinin cenazesinde bulunamamıştır. Bunun eksikliğini hisseden kahramanımızın yeni işini kabullenişindeki etmenlerden biri de bu mudur acaba?

Dai’nin memleketine dönmesi, yeni mesleğine başlaması ve onu kabullenişi bir sürükleniştir, hem de hiçbir şeyin farkına varmadan. Eşi ise taşraya taşınmalarına ses çıkarmaz.Eşi için önemli olan Dai’yle birlikte olmaktır. Dai ne yapacağını çok da bilmeden dolgun maaş için işi kabul eder. Gün geçtikçe hazırladığı her cenaze onu değiştirir. Çünkü her hazırlanan cenaze ona yeni farkındalıkların kapısını açar : Giden ve kalan arasındaki bazen acı, bazen güzel, bazen dramatik hesaplaşmalara tanıklık etmek, Dai’ nin başta babasıyla olmak üzere yaşamındaki herkesle ilişkilerini sorgulamasını sağlayacaktır.



Her cenaze töreni, gidenin ve arkada bıraktığı yakınlarının hesaplaşma törenidir aslında. Eşcinsel oğlunu kaybeden baba, sağlığında oğluyla kıyasıya kavga ederken, oğlunun ölümünden sonra onu sahiplenmiş, oğluna sevgisini dile getirmiş; bir motosiklet kazasında yaşımını kaybeden kızın, sağlığında onunla yeterince ilgilenmeyen anne babası ve erkek arkadaşı, cenaze töreninde hatalarıyla yüzleşmiş; hayattayken eşinin yüzüne bakmayan koca, makyajlı yüzü karşısında cenaze töreninde eşinin ne kadar güzel olduğunu fark etmiş; hamam işletmecisi kadının cenazesinde, işlerinde ona yardımcı olmayan, belki bu nedenle de ölümüne neden olan oğlu, annesinin yakılma anında hatalarının farkına varmış; hıçkırıklar içerisinde gözyaşlarına boğulmuştur. Filmde sıkça izlediğimiz ölü hazırlama oldukça ilginçtir.Törenler oldukça huzurlu ve sevgi doludur.Dai ve patronu ölüyü temizleyip giydirdikten sonra ailenin isteğine göre bir makyaj yaparlar.Genellikle ölen kişinin en sevdiği fotoğrafındaki haline benzetmeye çalışırlar.Tüm bu işlemlerin yapılışı sırasında gösterilen saygı ,vakar ve estetik duruş takdire şayandır. Bütün bunlara tanıklık eden Dai, duyusal anlamda bir aydınlanma ve gelişme yaşamıştır. Babasının terk edişi onda derin izler bırakmıştır. Dai, ölenleri son yolculuklarına güzel bir şekilde hazırlayarak ve geride kalanların iç huzurlarını sağlayarak aslında kendi yarasını sarmaktadır. Öyleki bu işi bırakmadığı için eşi evi terk edince bile gidenler ve kalanlarla uğraşmaya devam eder. Babasına kavuşmak özlemi, annesinin son anında yanında olamaması onu içten içe kavurur.

Yıllar yılı hiç görüşmediği babasının ölüm haberini aldığı gün bir karar vermesi gerekecektir. Onunla barışmalı mı yoksa cenazesine bile gitmemeli midir? Dai, doğru kararı verir ve babasının cenazesine eşiyle gider; hatta babasının naaşını kendi, elleriyle hazırlar ve tabuta koyar. Babasının ellerinde ona küçükken verdiği “taş mektubu” bulan Dai, babasının onu sevdiğini anlar ve onunla barışır. Diğer tüm cenaze törenleri gibi bu da bir hesaplaşma ve veda anı haline gelir.
Miko Kobayashi, sevdiği adama destek olabilen iyi bir eştir. Onun kötü günlerinde hep yanında olmuştur. Dai, çelloyu yüksek bir fiyatla aldığını, yeni işinin cenazeleri hazırlamak olduğunu, küçükken babasıyla ilişkilerini, onun terk edişinden dolayı duyduğu üzüntüyü ondan gizlemiştir. Bu anlamda Dai, sevdiğinden zaman zaman yaşamıyla ilgili bazı noktaları ondan saklayan bir eş olarak karşımıza çıkıyor. Düzenli ve sağlıklı bir ailede yetişmemiş olması, Dai’yi insan ilişkilerinde eksik bırakmıştır. Oysa Miko paylaşıma açık, sevecen bir eştir. İlişkilerin düzenli ve sağlıklı yürüdüğü bir aileden gelmekte olduğunu hissederiz. Dai’yi bırakıp döndüğü yer ailesinin yanıdır. Ne yazık ki Dai, yetişirken model alacak kimse bulamıştır.

“Uzun yıllar burada çalışmak, bana ölümün bir kapı olduğunu öğretti.”
Filmde değinmeden geçemeyeceğimiz bir başka karakter de Dai’nin patronu Ikuei Sasaki (Tsutomu Yamazaki)’dir. THT’nin(Tabut Hazırlama Acentesi) patronu olan Ikuei ‘in ilk hazırladığı tabut 9 yıl önce ölen eşininkidir. Zamanla son derece sakin, soğuk kanlı, bilge bir insan halini almıştır. Gidişlerin ona verdiği en büyük ders, yaşamın güzel bir şekilde geçirilmesi gerektiğidir. Bitkileri çok sever; evinde, bürosunda çiçekler yetiştirir. Çünkü, onlar bir başka canlıyı yok etmez. Yemek yemek onun için bir ritüel gibidir. İyi bir gurmedir. Onun çok daha önemli bir yönü de Dai’ya iyi bir baba modeli olmasıdır. Dai’nin hayata bakışı, Ikuei’nin işini tutkuyla yapması ve hayatı yorumlaması ile değişir.

Ölüm filmde güzel bir yolculuğun başlangıcı olarak sunuluyor. Bu yolculukta gidenler her şekilde güzel hazırlanmalı; güzel giysiler giydirilmeli, makyajları yapılmalı, yakılacak olsalar dahi onlara gereken özen gösterilmelidir. Japon geleneklerinin bu yumuşak yüzü bizi derinden etkiliyor. Usta Ikuei de, Dai de cenazeleri ustalıkla ve en güzel şekilde hazırlarlar. Filmde bu işi layıkıyla yerine getiremeyen cenaze hazırlayıcılarına da rastlıyoruz. Ya da bazı insanlar cenaze hazırlayıcılığı işini pek muteber bir iş olarak görmemektedirler. Bu anlamda bu gelenneğin korunmasının altı da çizilmiş oluyor.

“Gidenlere son söz: ‘İyi yolculuklar, güle güle.’ olmalı.”
Filmde dikkat çeken bir unsur da cenaze törenlerine ölenle küs olunsa dahi ona saygı gereği katılmaktır. Bu bir dönülmez gidiştir; insan kendisiyle ve ölenle yüzleşmekten, barıştan kaçınmamalıdır. Aslında bunun ötesinde bir ileti verilir izleyiciye: Bu da bu yüzleşmemeleri cenaze törenlerine bırakmama, insanların sevdikleriyle sağlıklarında iletişim içerisinde olmalarıdır.Yoksa güzel bir uğurlama bile pişmalıkların önüne geçemez.
Filmin müziklerine diyecek yok doğrusu. İnanılmaz etkileyiciler ve filmle örtüşmüşler. Kuşların göletten uçuşuyla bir cenazenin yakılışının iç içe verildiği, fondan çello sesinin yüseldiği bir sahne var ki bütün Çukurova Sanat Atölyesi ekibini gözyaşlarına boğdu.



Hollywood gözüme görünme!
Sonuç olarak; “Gidişler” duygusal olarak bizi ta derinden etkileyen, kendi yakınlarımızla ilişkilerimizi sorgulatan, göz yaşlarınızı tutamayacağınız enfes bir dram. İlk fırsatta izlemenizi öneriyoruz. İyi seyirler...

Volkan KURT
Nisan 09 / ÇSA

“The Reader” Bernhard Schlink’in aynı adlı romandan David Hare’in senaryolaştırdığı, yönetmenliğini Stephen Daldry ‘in üstlendiği dram türünde 2008 yapımı bir film. Başrollerinde Ralph Fiennes ve Kate Winslet yer aldı. Altın Küre Ödülleri (66.), Akedemi Ödülleri (81.), SAG (Screen Actors Guild Awards) ve BAFTA (The British Academy of Film and Television Arts) ‘da pek çok ödül sahibi filmle son olarak Kate Winslet, 81. Oscar’da En İyi Kadın Oyuncu ödülünü aldı. Yıl 1958. II.Dünya Savaşı sonrası Almanya. 15 yaşındaki Michael Berg (David Kross)’in okul dönüşü yolda hastalanması ve 38 yaşındaki Hanna Schmitz (Kate Winslet)’in ona yardım etmesiyle film başlar. Bu yardıma teşekkür için genç, bir süre sonra Hanna’ya çiçeklerle döner. Birden bire aralarında temeli cinselliğe dayanan bir aşk başlar. Okul çıkışlarında Hanna’nın evine gelen genç, ona kitaplar okur. Artık her buluşmaları kitap okuma ve cinsel birliktelik seansları haline gelir. Micheal, Hanna’ya gittikçe tutkuyla bağlanmaya başlar. Tramvayda bilet kesen Hanna, bir süre sonra işinde terfi eder ve Micheal’i terk eder. Ayrılık bu gence çok acı gelmiştir. Aradan 8 yıl geçer, Hanna’nın genç bir hukuk öğrencisi olan Micheal ile karşılaşması, II.DünyaSavaşı’nda toplama kamplarında gardiyanlık yaparken 300 Yahudinin ölümüne neden olmak suçlaması ile yargılandığı mahkeme salonunda olur. Hanna, mahkemede bütün suçu üzerine alır; sırrını ifşa etmez. Ömür boyu hapis cezasına çarptırılan Hanna, okuma yazma bilmemektedir. Mahkemede onu dinleyen Micheal, onun lehine tanıklık etmez; çünkü okuma yazma bilmediğini söyleyip Hanna’yı rencide etmek istemez. Micheal, okuduğu kitapları kasete kaydeder ve Hanna hapisteyken ona yollar. Bu kasetlerle okuma yazma öğrenen Hanna, tahliye edileceği gün intihar eder. Film başlangıçta oldukça durağan seyrediyor. Uzun bir süre Kate Winslet’ın çıplak bedeniyle karşı karşıyasınız ve bu çıplak sunuma anlam veremiyorsunuz. Ancak bu sahneler, filmin ilerleyen bölümlerinde Kate ve Micheal ilişkisinin niteliğini ve Micheal’in acılarının nedenini kavrayabilmemiz bakımından önemlidir. Film, kendinden yaşça büyük birine aşık olma ekseninde suç/suçlu tanımlarını ve Yahudi soykırımını irdeliyor.

Oedipus Kompleksi

Micheal daha 15 yaşında ve kendinden 16 yaş büyük bir kadınla birden bire cinselliği tanır. Micheal okul dönüşü yolda hastalanır, Hanna ona yardımcı olur; Micheal iyileşince de ilk karşılaşmalarında birbirlerini tanımadan cinsel birliktelikler yaşamaya başlarlar. İlk bakışta aralarındaki ilişkinin başlama biçimi ve şiddeti öykünün tutarlılığı açısından pek doğru gelmeyebilir. Fakat burada altı çizilmek istenen de ilişkinin biçimidir. 15 yaşındaki bir genç niçin kendinden yaşça büyük bir kadını arzular ve 38 yaşındaki bir kadın niçin 15 yaşındaki bir gençle beraber olmak ister? Bu noktada değerlendirmemiz Freaud ve Psikanalizm çerçevesinde olacaktır. Freaud’a göre “oidipal” dönemde çocukta cinsel uyarımlar ortaya çıkar, anneye karşı yoğun cinsel istek ve bağlılık gelişir. Bu istek çocuğun babasını bir rakip olarak görmesine ve hadım edilme korkusuna yol açar. Bu korku anneyle cinsel birliktelik isteğinden baskın çıkar ve çocuk iktidarı anneyle birlikteliğe tercih eder. Bunun gerçekleşmesi için çocuğun babayla ilişkilerini güçlendirmesi gerekmektedir. Bu noktadan hareketle Micheal’in bunu yapamadığını söyleyebiliriz. Filmin sonunda Micheal’in bunun farkında olduğunu Hanna’nın Yahudi “kurbanlarından” biriyle oturup hesaplaştığı sahnelerde görebiliriz. Micheal’in sözleriyle ifade edecek olursak: “Başka insanlara çok daha kötüsünü yaptı.” Micheal iyi bir koca, iyi bir baba, anne ve özellikle de babası için iyi bir evlat olamaz. Eşinden boşanır; kızını pek sık görmez; annesini ziyaret edemez ve en dikkat çekici olanı babasının cenazesine dahi katılmaz. Mahkemede Hanna yargılanırken onun okuma ve yazma bilmediği sırrını bilmediğine dair leyhte ifade vermemekle görünüşte onun sırrını açıklamak istemez. Acaba alttan alta Hanna’ya onun büyümesine, psikolojik olarak yetişkin bir birey olmasına engel olduğu için ona bir öfke mi duymaktadır? Film başında gençken ağladığı sahnenin benzeriyle filmin sonunda Hanna’nın ölümüyle yeniden karşılaşırız. Yıllar geçmiş ama Micheal, Hanna’nın ona hep seslendiği gibi “çocuk” kalmıştır.

Okuma – Yazma

Hanna okuma-yazma bilmez, Micehal ona kitaplar okur. Okuyamamak onun için ciddi bir sorundur ve sorunu içselleştirmiştir. İşinde terfi ettiğinde, ofisteki yeni işi için sevinmez. Çünkü ofiste okuma-yazma bilmemesi sorun olacaktır. Mahkemede 300 Yahudinin ölmüyle sorumlu tutulduğu tutanağın kendisinin yazmadığını söyleyemez. Bunun bedelini ömür boyu hapis cezasına çarptırılmakla öder. Hanna’nın hapiste bulunduğu sürede Micheal’ın edebiyatın başyapıtlarını kasetlere okuyup Hanna’ya göndermesi Micheal ve Anna arasındaki duygusal bağın devamını sağlamıştır. Aradan geçen yıllara rağmen Micheal, Hanna’nın okuyucusu olarak kalmaya devam etmiştir.

Suç / Suçlu

Filmde işlenen yan temalardan biri de “suç ve suçlu” dur. Evet, Hanna bir şekilde suça bulaşmıştır. Yahudi toplama kamplarında çalışmış, insanların ölmesinde doğrudan ya da dolaylı rolü olmuştur. Micheal’in hocası profesörün ağzından

Volkan KURT / ÇSA
Nisan 2009

Donan sadece nehir mi?

Başrollerini Melissa Leo(Ray Eddy) ve Misty Upham(Lila)’ın paylaştığı Donmuş Nehir, çağımız insanının zorluklar karşısında içine düştüğü/düşürüldüğü sıkıntıları ve bu sıkıntılar karşısındaki mücadelelerini işleyen bir dramdır. Ray Eddy, kocası tarafından terk edilmiş, iki oğluna bakmak zorunda kalan, ekonomik sorunlar yaşayan, ön ödemesini yaptığı prefabrik evinin kalan borcunu da ödeyip sıcak, güvenli evine kavuşmak isteyen bir kadın. Kocası kumar bağımlısıdır ve evin borçları için biriktirilmiş parayla evden kaybolur. Filmin ilerleyen sahnelerinde anlarız ki geçmişte Ray ve kocası, kumar bağımlılığı yüzünden şiddetli geçimsizlik yaşamış ve Ray kocasını yanlışlıkla bacağından silahla vurmuştur. Evin ergen çocuğu T.J. (Charlie Mcdermott), babasının evi terk edişinden annesini sorumlu tutmaktadır ve bu yüzden annesiyle pek barışık değildir. Ray’in bu noktada tek derdi çocukları için konforlu bir prefabrik ev ve onlara daha güvenli bir gelecek hazırlayabilmektir.

Arayışlar içine giren Ray, Kanada sınırında yaşayan Mohawklı bir kızıldereli kadın Lila ile tanışır. Lila, sınırdan kaçakları araçla geçirmekte ve bu şekilde para kazanmaktadır. Lila doğum yaptığında bebeği kayınvalidesi tarafından alınmış ve bu durum karşısında Lila kayıtsız kalmıştır. İnsan kaçakçılığından kazandığı parayı kayınvalidesine verir ancak o, parayı kabul etmez...

Gözleri iyi görmediği için araç kullanamayan Lila, Ray ile beraber sınırdan insan kaçırmaya başlar. Kısa sürede riskli ama kolay sayılabilecek para kazanmaya başlayan iki kadın türlü maceralara atılırlar.

Filmde annelik, ırkçılık, fedakarlık, vefa , iş hayatında kadın, aile ilişkileri gibi tema ve yan temalar vardır. Bu temalar filmde birbirinden ayrılamaz bir bütünlük içerişinde verilir ki bu da senaryoyu başarılı kılar. İlk insanın “mağara” serüveni ile başlayan “güvende olma, barınma” içgüdüsü filmde “ev” imgesi ile karşımıza çıkar. Bütün temaların merkezinde “ev” imgesi vardır. Ray, Lila, Çocuklar, Mohawklar, ve ülkeye girmeye çalışan kaçakların yaşamlarını şekillendiren güvenli ve daha nitelikli bir yaşam isteğidir.

"Babannene hoşça kal de!"

Ray, film boyunca çocukları için her türlü zorluğa girişir: Hayati tehlikeler atlatır, iş hayatında sıkıntılarla boğuşur, yasal olmayan iş ve kişilere bulaşır... Lila başlangıçta çocuğundan ayrıdır, onu uzaktan sever, kayınvalidesinin elinden alacak kadar gücü yoktur; Ray’i farkında olmadan model alır ve filmin sonunda hayata karşı duruşunu değiştirir. Mohawklı genç anne, kayınvalidesinden çok kararlı bir şekilde bebeğini alır, Ray’in çocuklarına ve kendi bebeğine bakmak için prefabrik eve yerleşir. Bu anlamda Lila annelik konusunda Ray’den ciddi bir ders almıştır.

Öteki

Filmde insanın diğer insana yaklaşımını ırkçılık ya da “öteki” bağlamında değerlendirebilirsiniz. Ray Lila’nın gözünde “beyaz bir kadın”dır. Arabası çalınabilir; beyazdır ve sınırdan insan kaçırırken polis ondan şuphelenmez... Ray’in gözünde ise Lila “Mohawk”lıdır. Mohawk, bir bölümü Kanada sınırında yaşayan kızılderili kabilesidir. Ray, yanıbaşındaki Mohawklıların yaşam alanları ve kurallarında habersizdir. İki toplumun birbirinden kopuk, habersiz ve birbirleriyle ilişkilerinin sınırlı olduğuna dair sinyaller alırız bu noktada.

Sınırdan kaçırdıkları insanlar bazen Çinli, bazen Paki’dir. Bu insanların dünyaları, beklentileri, umutları Ray ve Lila için ne uzaktır. Kaçaklar karga tulumba bir aracın bagajına tıkılırlar. Üstelik kaçmasınlar diye ayakkabıları dahi alınır. Sınırın öteki tarafında kaçakları bir sürpriz bekler çünkü, kaçırılma bedeli olarak kendilerine 40.000 – 50.000$ yeni borç çıkarılacak, belki de ömürleri boyu bunu ödemek için çalışmak zorunda kalacaklar. Ne Ray ne de Lila, kaçakların sınırın ötesinde ne beklediğiyle ilgilenir, onlar sadece kaçakları sınırın öte yanında kaçakçılara teslim edince alacakları 1.200$’ı düşünür.

Paki bir çiftin sınırdan Kanada’ya kaçırılması sırasında, çantalarında “nükleer bir silah ya da gaz” olabileceğini düşünen Ray, çiftin içinde bebekleri bulunan çantalarını bilmeden araçtan dışarı atar. Ray, Paki’nin ne demek olduğunu ve Pakistan’ın nerede olduğunu dahi bilmeksizin bu çifti neredeyse “terörist” olarak damgalamıştır. Neyseki dönüp çantayı almaları ile bebek donmaktan son anda kurtulur ve bir hatayı insana yakışır düzeltirler.

"İnsanların benden çalmasından bıktım"

Son işlerinde iki kadını bir sürpriz beklemektedir. Sınırın ötesinde bir insan kaçakçısı paralarını keser, bu durum karşısında Ray, silahını çeker ve 600$ için insan öldürmeyle burun buruna gelir. Yaşam koşulları bu iki kadın için, insan ticareti yapmayı ve insan öldürmeyi dahi kabul edilebilir kılmıştır. Günümüz insanının yaşamdaki zorluklar karşısında içinde düştüğü/düşürüldüğü güdüsel hırslar burada başarı ile çizilmiştir.

İş hayatında kadın...

Peki, Ray hiç böyle yasal olmayan işlere bulaşmasaydı, yaşamını sürdürmek için gerekli parayı çalışarak kazansaydı olmaz mıydı? Olmazdı, olamazdı... Ray yarı zamanlı bir işte çalışmaktadır, işini sevmez fakat işine sadıktır; filmin ta başında patronuna tam zamanlı çalışmak istediğini söyler. Patronu onun işini sevmediği gibi bir bahneyle reddeder; Ray’in işini iyi yapmaya çalıştığını, işine vakkitnde geldiğini görmezden gelir... Oysa Ray’in genç ve çekici kadın iş arkadaşı Pat için iş yerinde durum bambaşkadır... O, işine geç de gelebilir; işinde savruk da olabilir.Ya Lila, o kendisine normal bir iş bulup zor, tehlikeli kaçakçılık işine bir son veremez miydi? Lila geçmişte bunu denemişti. Filmin ilerleyen sahnelerinde de ofiste bir çeşit sekreterlik işi edinir. Fakat ciddi bir görme sorunu vardır ve bu iş yaşamını etkiler. İş arkadaşları onun bu sorununu ciddi bir biçimde eleştirir.Anlayacağınız iki kadın da insan kaçakçılığı gibi bir ahlaksızlığın, suçun parçası olmak durumuna itilir.

Film sonunda iki kadın yakayı ele verir; ikisinden birinin polise teslim olması yeterlidir. Lila kendisi polise teslim olmak ister, çünkü Ray’in çocukları vardır. Ray bunu kabul etse de sonra bu fikirden döner, elindeki parayı Lila’ya teslim eder; ondan çocuklara bakmasını ve kendi prefabrik evine yerleşmesini ister. Bu anlamda Ray, bir kadın-anne dayanışması örneği göstermiştir.Donmuş Nehir, bize Kanada’nın buzlarla kaplı coğrafyasında ciddi bir insanlık dersi veriyor. Görünüşte donan ve üzerinden insan kaçakçılığı yapılan bir nehirin hikayesidir film; donan, sadece bir nehir mi yoksa insan ve insanlığı ait değerler midir?

Volkan KURT / ÇSA
Mart 2009

Tür : Dram / Suç
Yönetmen : Courtney Hunt
Senaryo : Courtney Hunt
Yapım : 2008, ABD , 97 dk.
Oyuncular Melissa Leo (Ray Eddy) , Misty Upham (Lila) , Michael O Keefe (Trooper Finnerty) , Mark Boone Junior ( Jacques Bruno) , Charlie McDermott (T.J.) , James Reilly (Ricky)

Limon ağaçlarını korumak için İsrail devletiyle mücadeleden sakınmayan Filistinli dul bir kadın; Selma’nın dramıdır Limon Ağacı. İsrail savunma bakanı, Selma’nın evi ve bahçesinin hemen yanına yerleşince, limon bahçesi ulusal güvenliği tehdit eden bir unsur olarak tanımlanır ve bahçenin bozulmasına karar verilir. Hakkını ve limon ağaçlarını korumak için elinden geleni esirgemeyen Selma, tuttuğu avukata âşık olup, bir de üzerine davası uluslar arası boyutlara ulaşınca film dramatik, ironik bir serüven haline gelir...Yönetmen Eran Riklis’in çok beğenilen filmi Limon Ağacı, Filistin İsrail sorununa insani bir açıdan ve her iki tarafı da eleştirerek bakıyor. Gerçek bir hikayeden yola çıkarak senaryolaştırılan Limon Ağacı, katıldığı hemen her festivalden ödülle döndü...

Tam bu noktada “Uçurtma Avcısı”nı hatırlatmadan edemeyeceğiz. Tarhi ve doğal güzellikleri, sosyo-kültürel değerleri kendine malzeme yapmaya hazır Batılı sinema, bu yüzüyle “Uçurtma Avcısı”ında da karşımıza çıkmakta. Acaba “küreselleşen!” dünyada bu Doğu harmanlaması niçin? Değinmek istediğimiz bir başka konu da Jamal ve Salim’in annesinin öldürüldüğü sahne: Hindular, bir baskınla müslümanları acımasızca katlederler; Jamal, annesinin ölümüne tanıklık eder. Çok çeşitli dini ve etnik grubu bünyesinde barındıran Hindistan, zaman zaman bu grupların birbirleriyle çatışmalarına da sahne olur. Hindistanın “figüran” hükumetleri de izledikleri politikalarla, etnik ve kültürel yapılarının bu çatışmalarına çok defa seyirci kalmaktadır. Yıllarca sömürülen bu toprakların anlatımında, bölgedeki grupların birbirini katleden barbar insanlar olarak gösterilmesi, acımasız bir anlatımdan başkası değildir. Aynı anlayış yine “Uçurtma Avcısı”nda barbar Afganlar olarak karşımıza çıkar. Bu üslup bölgeyi yıllarca sömüren, daha da sömürmek isteyen, ancak dengeleri koruyabilmek adına zaman zaman karışıklıklar çıkararak müdehalelerde bulunan sömürgeci zihniyetin bir uzantısı mıdır?

Mutluluğun yolu Batıdan mı geçer?

Filmin özeti aslında daha ilk dakikalarda Jamal’ın, çok sevdiği film yıldızına ulaşmak için kendisini tuvalet çukuruna atması, tepeden tırnağa pisliğe bulanması ve bu sayede film yıldızına elindeki fotoğrafı imzalatmasıyla yapılıyor. Jamal kötü bir yaşamdan “kader”in sayesinde kurtuluyor ve mutluluğa kavuşuyor. Yalnız burada yine bir noktaya dikkat çekmemiz gerekiyor: Kurtuluş yine Batı formatında bir yarışma ile oluyor. Pek çok filmde gördüğümüz bu anlayış tesadüf olmasa gerek. Nitekim “Uçurtma Avcısı”nda da kurtuluş Amerika ve orada kurulan yeni bir yaşamdan başkası değildir. Üstelik “Uçurtma Avcısı”nda baba ve Emir Can, ülkelerinde son derece rahat ve saygın bir hayat sürmekteydiler. Amerika’da ise baba, pazarda birkaç dolar için çalışmak durumda kalır. Bu sosyal ve ekonomik düşüşe, Afganistan’daki iç karışıklıklarda kimlerin parmakları olduğunu bilmemize rağmen Amerika bir kurtuluş ve rüya ülkesi olarak sunulur.

Ya diğerleri?

“Sizin önemli bulduğunuz ama filmde yer almayan hiç mi bölüm yok?

-Var tabii. Ana karakterimin ismi Ram Muhammed Thomas’tı. Hindistan’daki üç ana dinin, Hinduluk, Müslümanlık ve Hıristiyanlığın izlerini taşıyordu. Ama onlar karaktere Jamal Malik adını verip Müslüman yapmaya karar verdiler.

Neden?

-Çünkü Ram Muhammed Thomas, çok göze batan bir isim. Çocuğun bu ismi nasıl aldığını anlatmak gerekecekti. Buna vakit ayırmak istemediler. İkinci bir sebep daha var: Hıristiyan Thomas’ın annesinin Müslüman çete tarafından öldürülmesindense, Müslüman Jamal’in annesinin Hindu çete tarafından öldürülmesi, bugünün konjonktüründe daha doğru bir seçimdi. Siyaseten daha doğruydu.

Filmin kader kavramı üstüne kurulmasına ne diyorsunuz?

-Evet bu da benim romanımdan farklı. Ben romanı şans üstüne kurdum, onlar kader. Ben kendi şansını kendin yaratırsın dedim, onlar kader. O yüzden çocuk son sorunun cevabını bilmemesine rağmen doğru seçeneği işaretledi çünkü kaderinde yazılıydı. Ben ise diyorum ki çocuk bütün cevapları bildi, çünkü o sorulara uygun deneyimler yaşamıştı”. (Hürriyet Gazetesi – 01.03.2009)

Volkan KURT

BİYOGRAFİ 1981 yılında Adana'da doğdu. Üniversite eğitiminin ardından yerel ve ulusal medya kuruluşlarında muhabir olarak çalıştı. Fotoğrafa mesleği dışında ayrı bir ilgi duyduğundan bu alanda bir çok atölyeye katılarak eğitimler aldı. Çukurova Üniversitesi Radyo TV Bölümü'nde temel fotoğraf derslerine eğitmen olarak girdi. Başbakanlık Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğü'nün Sosyal Riski Azaltma Projesi'nin (SRAP) desteklediği "An Fotoğraf Topluluğu"nun kurucuları arasında yer aldı. Bu toplulukta eğitmenlik yapan Coşkun, İhlas Haber Ajansı'nda (İHA) foto muhabiri olarak çalışmaya başladı. Ajansın fotoğraf editörlüğünü de yapan Coşkun, hala bu ajanstaki görevine devam ederken konusu insan olan veya insanı ilgilendiren foto-belgeseller yapıyor. Ayrica Cukurova Sanat Atolyesi uyesi olarak etkin kultur ve sanat projelerine katkisi surmektedir.

Foto Muhabiri Abdullah Coşkun'un objektifinden gerçek bir yaşam öyküsü…

"2 yıllık hasretin yol hikayesi", İstanbul'da Adliyede güvenlik güçlerinin götürdüğü babasını öpmek isteyen, izin verilmeyince de ağlayarak Türkiye'yi gözyaşlarına boğan 7 yaşındaki Oğuz ve kardeşlerinin, İstanbul'dan babalarının Cezaevinde kaldığı Edirne arasındaki 3 saatlik hasret dolu yolculuğunu konu alıyor. Oğuz ve kardeşleri, 2 yıl önce bir gece akşam yemeğindeyken eve gelen polisler tarafından götürülen babalarını bir daha hiç görmemişlerdi. Babaları Edirne F tipi Kapalı Cezaevi'nde tutuklu bulunuyordu. Oğuz babasının duruşmasının olduğu gün Beşiktaş'taki İstanbul Adliyesi'ne gitti. Jandarmalar babasını mahkemeye götürürken, güvenlik şeridini aşarak babasına doğru koştu. "Bırakın öpeyim" diye haykırdı ama babasını öpmesine güvenlik güçleri izin vermedi.Adliyede bulunan gazeteciler olayı saniye saniye görüntüleyince akşam haber bültenlerini izleyenler bu olay karşısında gözyaşlarına hakim olamadı. Haberleri izleyen Adalet Bakanı olayın ertesi günü Oğuz ve kardeşlerinin babalarını görmeleri için Edirne F Tipi Kapalı Cezaevine gitmelerine izin verdi. Bunun üzerine Oğuz ve kardeşlerinin İstanbul' dan Edirne'ye olan 3 saatlik yolculuğu başladı. İşte bu fotoğraflar, Oğuz ve kardeşlerinin 2 yıllık hasretinin 3 saatlik yolculuğa nasıl sığdırıldığını belgeliyor.

Cukurova Sanat Atolyesi'nin yuruttugu uluslararasi proje kapsaminda "Cevre ve Insan" konulu Karikatur Yarismasi duzenlenmektedir. Berlin'de duzenlenecek yarismanin hedef kitlesi projeye dahil olan 12 yasin altindaki cocuklardir. Yarismanin hazirlik surecinde Bouche Grundschule ogrencileri ile karikatur uzerine konusulmus, cesitli karikaturler tartisilip yorumlanmistir. Karikaturun evrenselligi goz onunde tutularak ozellikle grafik(yazisiz) karikatur uzerine calisilmasi istenmistir. Yarisma jurisini ise Cukurova Sanat Atolyesi grubu ve Berlin Bouche ELT uyeleri olusturmaktadir. Son katilim tarihi 9 Subat 2009'dur ve 11 Subat 2009 tarihinde odule layik gorulen ilk uc karikatur belirlenecektir. Bunun disinda Cukurova Sanat Atolyesi ozel odulune layik gorulen bir karikatur secilecektir. Oduller kitaplardan olusacaktir. Sergiye secilen eserler, Berlin Bouche Galerisi'nde sergilenecektir.
Berlin/ Comenius 2009